[Yayım Tarihi: 16 Ekim 2026]

16. Avrupa Boyutu: CEN-CENELEC JTC 21



Uluslararası ISO/IEC çalışmalarının Avrupa'daki önemli karşılığı:

CEN-CENELEC JTC 21 – Artificial Intelligence

komitesidir.

Komite 2021 yılında kurulmuş olup Avrupa'nın AI standardizasyon çalışmalarının merkezinde bulunmaktadır.

JTC 21'in önemli görevlerinden biri EU Artificial Intelligence Act – AI Act hükümlerinin uygulanmasını destekleyecek Avrupa standartlarının geliştirilmesidir.

Avrupa Komisyonunun standardizasyon talepleri doğrultusunda çalışmalar özellikle;

•    risk yönetimi,
•    veri ve veri yönetişimi,
•    kayıt/loglama,
•    şeffaflık,
•    insan gözetimi,
•    doğruluk,
•    sağlamlık,
•    siber güvenlik,
•    kalite yönetimi,
•    uygunluk değerlendirmesi

alanlarında yoğunlaşmaktadır.

17. EN 18286:2026 – AI Act İçin Kalite Yönetim Sistemi



2026'nın Avrupa AI standardizasyonundaki en önemli gelişmelerinden biri:

EN 18286:2026
Artificial intelligence — Quality management system for EU AI Act regulatory purposes

standardının yayımlanmasıdır.

EN 18286, EU AI Act kapsamında özellikle yüksek riskli AI sistemlerinin sağlayıcıları açısından kalite yönetim sisteminin kurulması ve sürdürülmesine yönelik gereklilikler ve rehberlik sağlamaktadır.

Bu standart ile ISO/IEC 42001 arasındaki fark önemlidir.

ISO/IEC 42001, kuruluşların genel AI yönetim sistemine yönelik uluslararası standarttır.

EN 18286, doğrudan EU AI Act düzenleyici gerekliliklerini destekleyen Avrupa kalite yönetim sistemi standardıdır.

Bu nedenle Avrupa pazarına AI sistemi sunan kuruluşların yalnızca ISO/IEC standartlarını değil, EN 18286 ve JTC 21 tarafından geliştirilen diğer Avrupa standartlarını da izlemesi gerekmektedir.


18. prEN 18228 – AI Risk Yönetimi


2026 itibarıyla Avrupa'da geliştirilmekte olan önemli standartlardan biri:
 
prEN 18228 – Artificial Intelligence — Risk Management

taslağıdır.

Bu çalışma özellikle AI Act'in Madde 9 – Risk Management System gerekliliklerinin uygulanmasını desteklemeyi amaçlamaktadır.

Yüksek riskli AI sistemleri açısından risk yönetiminin Avrupa mevzuatına uygun teknik çerçevesinin önemli parçalarından biri olacaktır.

19. prEN 18283 – AI Sistemlerinde Bias(Ön yargı) Yönetimi



CEN-CENELEC JTC 21 tarafından geliştirilen bir diğer önemli çalışma:

prEN 18283 – Managing bias in AI systems

standardıdır.

Bu standart AI sistemlerindeki ön yargının;

•    belirlenmesi,
•    değerlendirilmesi,
•    ölçülmesi,
•    azaltılması

için kavramlar, ölçüler ve gereklilikler geliştirmektedir.

Özellikle AI Act'in veri ve veri yönetişimi gerekliliklerinin uygulanması açısından önem taşımaktadır.

20. ISO/IEC ile CEN-CENELEC Arasındaki İlişki



Bu iki standardizasyon dünyası rakip değildir.

Aksine birbirini tamamlamaktadır.

ISO/IEC → Küresel teknik ve yönetim standardizasyonu
CEN/CENELEC → Avrupa gereksinimleri ve AB mevzuatıyla entegrasyon

CEN-CENELEC JTC 21'in yaklaşımı mümkün olduğunca mevcut uluslararası standartlardan yararlanmak, gerektiğinde bunları Avrupa standardı olarak benimsemek ve EU AI Act'in özel gereklilikleri için ilave Avrupa standartları geliştirmektir.

Bu nedenle gelecekte kuruluşların AI uyum mimarisi örneğin şöyle oluşabilir:

ISO/IEC 42001 + ISO/IEC 23894 + ISO/IEC 42005 + ISO/IEC 5259 serisi + ISO/IEC 5338 + ilgili EN AI Act standartları

21. AI Standartlarının Birbiriyle İlişkisi



22. Elektrik ve Enerji Sektörü Açısından Neden Önemli?



Elektrik mühendisliği açısından AI artık teorik bir bilişim konusu değildir.

AI günümüzde;

•    transformatör kestirimci bakımında,
•    kablo arıza tahmininde,
•    enerji talep tahmininde,
•    yük tahmininde,
•    güneş ve rüzgâr üretim tahmininde,
•    mikro şebeke yönetiminde,
•    batarya enerji depolama sistemlerinde,
•    elektrikli araç şarj optimizasyonunda,
•    bina enerji yönetiminde,
•    enerji verimliliğinde,
•    koruma ve arıza analizinde,
•    SCADA verilerinin analizinde,
•    termal görüntü analizinde,
•    enerji ticareti ve fiyat tahmininde

kullanılmaktadır.

Örneğin bir AI sistemi orta gerilim şebekesinde arıza olasılığını tahmin ediyorsa yalnızca modelin doğruluk yüzdesine bakmak yeterli değildir.

Mühendis ayrıca şu soruları sormalıdır:

Veri kaliteli mi?
→ ISO/IEC 5259

Riskler değerlendirildi mi?
→ ISO/IEC 23894

Model yaşam döngüsü boyunca izleniyor mu?
→ ISO/IEC 5338

Sonucun neden üretildiği açıklanabiliyor mu?
→ ISO/IEC TS 6254

Sistem test edildi mi?
→ ISO/IEC TS 42119-2

Kuruluş AI kullanımını yönetiyor mu?
→ ISO/IEC 42001

AI sisteminin etkileri değerlendirildi mi?
→ ISO/IEC 42005

Bu yaklaşım AI'yı bir “kara kutu yazılım” olmaktan çıkarıp denetlenebilir mühendislik sistemi haline getirmektedir.

23. 2026 Sonrası En Kritik Gelişme: AI'nın Ölçülebilir Hale Gelmesi



AI standardizasyonunun ilk döneminde çalışmalar büyük ölçüde;

etik + güvenilirlik + terminoloji + risk

üzerinde yoğunlaşmıştı.

2024–2026 döneminde ise önemli bir değişim görülmektedir.

Standartlar giderek;

ölçüm + test + veri kalitesi + etki değerlendirmesi + uygunluk değerlendirmesi + belgelendirme

alanlarına doğru ilerlemektedir.

Başka bir ifadeyle:

“Güvenilir AI geliştirin.”
yaklaşımından;

“AI sisteminizin güvenilir olduğunu ölçün, test edin, belgeleyin ve gerektiğinde kanıtlayın.”

yaklaşımına geçilmektedir.

Bu dönüşüm özellikle yüksek riskli AI uygulamalarında çok önemlidir.


SONUÇ

Yapay zekâ teknolojilerinin hızla yaygınlaşması, AI sistemlerinin yalnızca yazılım performansı açısından değerlendirilmesini yetersiz hale getirmiştir.

2026 itibarıyla ISO/IEC ve CEN-CENELEC tarafından oluşturulan standartlar birlikte değerlendirildiğinde kapsamlı bir AI güvence ekosisteminin ortaya çıktığı görülmektedir.

Bu ekosistemin temel yapı taşları:

ISO/IEC 22989 → Terminoloji

ISO/IEC 23053 → AI/ML sistem mimarisi

ISO/IEC 42001 → AI yönetim sistemi

ISO/IEC 23894 → AI risk yönetimi

ISO/IEC 42005 → AI etki değerlendirmesi

ISO/IEC 42006 → AIMS belgelendirmesi

ISO/IEC 5338 → AI yaşam döngüsü

ISO/IEC 5259 → Veri kalitesi

ISO/IEC 12792 → Şeffaflık

ISO/IEC TS 6254 → Açıklanabilirlik

ISO/IEC TS 42119-2 → AI testi

ve Avrupa'da;

EN 18286 + prEN 18228 + prEN 18283 + diğer JTC 21 standartları → EU AI Act teknik uygulaması

olarak özetlenebilir.

Önümüzdeki dönemde özellikle kritik altyapılar, enerji sistemleri ve elektrik mühendisliği uygulamalarında bir AI sisteminin yalnızca yüksek doğruluk oranına sahip olması yeterli olmayacaktır.

Asıl soru giderek şu hale gelecektir:

“Bu AI sisteminin verisinin kaliteli, risklerinin yönetilmiş, sonuçlarının güvenilir, sistemin test edilmiş, yaşam döngüsünün kontrol altında ve kararlarının gerektiğinde açıklanabilir olduğunu teknik olarak kanıtlayabiliyor musunuz?”

AI standardizasyonunun geleceği büyük ölçüde bu sorunun cevabı üzerine kurulmaktadır.