Mimarlık ve Mühendislik Projelerinin
Dijital Olarak Hazırlanması ve Elektronik Ortamda Teslimi  
Yönetmelik Taslakları
 ETP Değerlendirme ve Görüş Raporu
Bölüm-1 


ETP BIM Çalışma Grubu Adına
Kerem İlhami Buğdaycıoğlu  
(Y. Mimar, Global BIM Manager) 

ETP Çalışma Grupları Adına 
     Sabri Günaydın 
     (Elektrik Mühendisi) 

[Yayım Tarihi: 15 Mart 2026]


T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliliği Bakanlığımız Mesleki Hizmetler Genel Müdürlüğünce "Ulusal e-Proje Yönetim Sistemi"  çalışmaları kapsamında “Mimarlık ve Mühendislik Projelerinin Dijital Olarak Hazırlanması Hakkında Yönetmelik Taslağı” ve “Mimarlık ve Mühendislik Projelerinin Elektronik Ortamda Teslimi ve Yönetilmesi Hakkında Yönetmelik Taslağı” 11.Şubat 2026   tarihinde görüşe açılmıştı. 

Yönetmelik Taslaklarını indirmek için lütfen tıklayınız. 

Yönetmelik taslakları çalışmaları için Bakanlığımız Mesleki Hizmetler Genel Müdürlüğüne  teşekkür ederiz. 

Yönetmelik taslağı ile ilgili ETP BİM, ETP Elektrik Tesisat, ETP Yangın Güvenliği, ETP Deprem, ETP Yangın Yalıtım çalışma gruplarımızın çalışmaları sonrasında oluşturduğumuz  değerlendirme ve görüş raporumuz  bakanlığımıza  gönderilmiştir. 

Bu raporun hazırlanmasında  önder olan ve raporu hazırlayan  ETP BIM çalışma grubumuzdan Y.Mimar Sn. Kerem İlhami Buğdaycıoğlu'na,  görüş vererek katkı koyan Sn. Prof. Dr. Fatma  Rengin Ünver'e, Sn. Ümit Balaban'a,  Sn. Sabri Günaydın'a ve  ilgili  tüm çalışma grupları üyelerimize  içtenlikle  teşekkür ederiz. 



 

Mimarlık ve Mühendislik Projelerinin Dijital Olarak Hazırlanması ve Elektronik Ortamda Teslimi   Yönetmelik Taslakları  ETP Değerlendirme ve Görüş Raporu
Bölüm-1 
 

1     ÖZET

Bu raporun amacı, Bakanlık tarafından görüşe açılan:

1.    Mimarlık ve Mühendislik Projelerinin Dijital Olarak Hazırlanması Hakkında Yönetmelik Taslağı
2.    Mimarlık ve Mühendislik Projelerinin Elektronik Ortamda Teslimi ve Yönetilmesi Hakkında Yönetmelik Taslağı

dokümanlarının uluslararası BIM standartları ve çağdaş bilgi yönetimi yaklaşımları doğrultusunda teknik açıdan değerlendirilmesi ve geliştirme önerilerinin sunulmasıdır.

Yönetmelik taslakları, Türkiye’de yapı üretim süreçlerinin dijitalleşmesi, ruhsat süreçlerinin elektronik ortama taşınması ve veri temelli proje kontrol mekanizmalarının geliştirilmesi açısından çok önemli çalışmalardır. Bununla birlikte yapılan kapsamlı değerlendirmede, taslakların BIM yaklaşımını büyük ölçüde “dijital model teslimi” ve mevcut CAD/doküman süreçlerinin elektronik ortama aktarımı olarak ele alınma riski taşıdığı; buna karşılık uluslararası BIM standartlarının temelini oluşturan bilgi yönetimi yaklaşımının henüz yeterince sistematik biçimde yansıtılmadığı görülmüştür.

Bu raporda, özellikle güncel TS EN ISO 19650 serisi standartlar, TS EN ISO 7817-1 ve ISO/CD TS 7817-2(17.02.2026  tarihinde ISO CD,DIS Uluslarası taslak olarak tescil için onaylandı,   ISO   TS 7817-2 yayınladığında  “TS/Teknik Şartname”  göz önüne alınmalıdır.), IFC veri şeması yaklaşımı, bilgi teslim planlaması, BEP, CDE, bilgi protokolü, sınıflandırma sistemleri, veri sözlüğü ve doğrulama mantığı birlikte ele alınmış; taslakların yalnızca teknik teslim mantığıyla değil, bilgi yaşam döngüsü yönetimi mantığıyla yeniden çerçevelenmesi önerilmiştir.

ISO 19650 serisi uluslararası bir çerçeve sunmakla birlikte, birçok ülkede uygulamaya ilişkin detaylar ulusal ekler ve rehber dokümanlar aracılığıyla tanımlanmaktadır. Özellikle Birleşik Krallık’ta yayımlanan BS EN ISO 19650 Ulusal Eki ve bunun 2021 revizyonu, bilgi konteyneri kimliklendirme ve isimlendirme mimarisi açısından dünya genelinde referans alınan bir uygulama haline gelmiştir. Türkiye’de de benzer şekilde ISO 19650-2’ye dayalı bir Türkiye Ulusal Eki hazırlanması ve isimlendirme, kod sistemleri ve veri organizasyonu gibi teknik konuların bu ekte geliştirilmesi önerilmektedir.

Öne çıkan temel değerlendirmeler ve öneriler şunlardır:

1.  Türkiye’nin BIM’e adaptasyonu ile ilgili stratejik büyük ölçekteki plan çerçevesinde diğer gerekli adımlarla beraber değerlendirilmesi önerilmektedir. 

2.    BIM yaklaşımı dijital model tesliminden bilgi yönetimine evrilmelidir.
3.    LOD yerine LOIN (Level of Information Need) yaklaşımı benimsenmelidir.

4.    İsimlendirme kuralları katı kod tabloları yerine ISO 19650 temelli prensipler olarak tanımlanmalı; detaylar BEP ve proje bilgi standardına bırakılması uygun olacaktır.

5.    e-PYS, dosya arşivi değil, “WIP–Shared–Published–Archive” akışlarını içeren gerçek bir CDE olarak kurgulanmalıdır.

6.    BIM rollerinin ve bilgi teslim planlamasının (MIDP/TIDP) tanımlanması gerekmektedir.

7.    IFC veri tabloları sabit veri listeleri değil, LOIN ve proje bilgi gereksinimleri ile ilişkili referans veri setleri olarak ele alınmalıdır.

8.    Ek-1, Ek-2, Ek-3 ve Ek-5’in tamamı uluslararası sınıflandırma sistemleri ve veri sözlüğü yaklaşımı ile ilişkilendirilmesi önerilmektedir.

9.    Türkiye’de ISO 19650-2’ye dayalı erişilebilir bir Türkiye Ulusal Eki hazırlanması; isimlendirme ve bağlantılı teknik kod sistemlerinin burada geliştirilmesi önerilmektedir.

10.    BEP, MIDP ve Bilgi Protokolü sözleşme ekleri olarak kabul edilmeli; bilgi üretiminin hukuki çerçevesi hukuki sözleşme altlıkları ve benzeri nitelikte dokümanlarla netleştirilmelidir. 5846 sayılı “Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu” kapsamında korunan müelliflik hakları bu sözleşmelerde korunmalıdır. Ayrıca bilgi alışverişinde güvenliğin yine uluslararası standartlarda belirtilen çerçevede sağlanması için gerekli düzenlemelere yapılmalı ve/veya atıf yapılması uygun olacaktır.

11.    Teknik çalışma grupları kurularak veri tabloları, sınıflandırma sistemleri, IFC/IDS/MVD/doğrulama kuralları ve veri sözlüğü yapıları yaşayan bir sistem içinde güncellenmelidir.

2     GENEL DEĞERLENDİRME

Yönetmelik taslakları, Türkiye’de yapı üretim süreçlerinin dijitalleşmesi açısından önemli adımlardır. Ruhsat süreçlerinin elektronik ortama taşınması, proje teslimlerinin standardizasyonu ve veri temelli kontrol mekanizmalarının kurulması, kamu yönetimi ve sektör verimliliği açısından olumlu bir gelişmedir.

Bununla birlikte teknik incelemelerde taslakların dijitalleşmeyi büyük ölçüde mevcut belge ve CAD tabanlı işleyişin elektronik ortama aktarılması perspektifiyle ele aldığı; buna karşın uluslararası BIM standartlarının temelini oluşturan bilgi yönetimi yaklaşımının henüz yeterince güçlü biçimde yansıtılmadığı değerlendirilmiştir.

ISO 19650 yaklaşımına göre BIM:

•    yalnızca üç boyutlu model üretimi değildir,
•    yapılı çevreye ilişkin bilginin yaşam döngüsü boyunca yönetilmesini sağlayan organizasyonel bir bilgi yönetimi sistemidir.

Bu nedenle düzenlemelerin:

•    dosya teslimi odaklı yaklaşımdan,
•    bilgi yönetimi odaklı yaklaşıma

evrilmesi ve CAD mantığını güden konvansiyonel anlayıştan ya da hibrid anlayıştan ayrıştırılması gerekmektedir. 

Taslak yönetmeliklerde yer alan teknik hükümler, Türkiye’de ruhsat süreçlerinin dijital ortama aktarılması ve BIM tabanlı bir kontrol altyapısına geçilmesi açısından önemli bir eşik oluşturmaktadır. Özellikle ISO 19650-1, ISO 19650-2 ve IFC standardına yapılan atıflar olumlu bir başlangıç niteliği taşımaktadır. İngiltere’deki “Information Management Initiative Framework”  (IMI) (https://imiframework.org/)  web sitesinde göreceğiniz BSI ve Nima (Eski Adıyla UKBIM Alliance) çalışmalarının takip edilerek , IMI çalışmalarına  paralel hareket edilmesini ve ilgili tüm kılavuzların ülkemizde de  benzer şekilde Bakanlığımızca yayınlanmasını öneririz.

IMI Framework Home çalışmalarına ulaşmak için lütfen aşağıdaki linki tıklayınız. 
https://app.morta.io/hub/a690e3a3-aa56-4a14-bb59-887f9c743b31/document/0e0db609-09a6-423d-a2c6-5093e8314f14 

CEN/TR 17654:2021( EN ISO 19650-1 ve -2'ye dayalı olarak Avrupa düzeyinde Bilgi Değişim Gereksinimlerinin (EIR) ve BIM Uygulama Planlarının (BEP) uygulanmasına ilişkin kılavuz. ) standardından yararlanılmasını ve ilgili bölümlerin atıf edilmesini önemle öneririz. 

BS  8536:2022 Çalışabilirlik için tasarım, üretim ve yapım. Uygulama kılavuzu  standardından  da yararlanılmasını önemle öneririz.
Taslakların genel yaklaşımı değerlendirildiğinde aşağıdaki temel yapısal konular öne çıkmaktadır:

2.1    ÜLKE BIM’E ADAPTASYON STRATEJİSİ İLE BAĞLANTI
  
Türkiye’nin BIM’e adaptasyonu ile ilgili stratejik büyük ölçekteki plan çerçevesinde diğer gerekli adımlarla ilişki kurulması çok önemlidir. 

2.2    BIM YAKLAŞIMININ BELGE TESLİMİ DÜZEYİNDE KALMASI

Taslaklarda BIM büyük ölçüde bir model teslim ve dosya değişim mekanizması olarak ele alınmaktadır. Oysa BIM yaklaşımı esas olarak bilgi gereksinimlerinin tanımlandığı, bilginin ortak veri ortamında yönetildiği ve teslim aşamalarında belirli kurallara göre doğrulandığı bir bilgi yönetimi sistemidir.

2.3    CAD MANTIĞININ BASKIN ŞEKİLDE SÜRMESİ

Özellikle isimlendirme, katman yapıları, semboller ve belirli teknik kurallar incelendiğinde, taslakların önemli bölümünün CAD tabanlı üretim alışkanlıklarını dijital sisteme aktardığı görülmektedir. Bu durum BIM veri mantığı ile CAD gösterim mantığının birbirine karışmasına yol açmaktadır.

2.4    LOD MERKEZLI YAKLAŞIMIN SÜRMESİ

Taslakta model gelişimi ve teslim mantığının LOD kavramı etrafında kurgulandığı görülmektedir. Güncel uluslararası yaklaşım ise yalnızca geometrik gelişimi değil, geometrik bilgi, alfanümerik bilgi ve dokümantasyonu birlikte tanımlayan LOIN yönündedir.

2.5    İSİMLENDİRME SİSTEMİ

Proje, dosya, mahal, katman, sembol ve yapı elemanı isimlendirmelerine ilişkin yönetmelik düzeyinde sabit olarak verilmiş olması; proje türü, organizasyon yapısı, sektör farklılıkları ve yazılım altyapıları açısından gereksiz kısıt yaratmaktadır ve eksiklerin/tutarsızlıkların giderilmesi için ayrıca çalışma yapılması önerilmektedir.

2.6    CDE MANTIĞININ YETERİNCE KURULMAMIŞ OLMASI

Taslakta e-PYS yaklaşımı bulunmaktadır; ancak bunun gerçek bir Ortak Veri Ortamı (Common Data Environment) olarak değil, daha çok elektronik teslim ve depolama altyapısı gibi düşünüldüğü izlenimi oluşmaktadır.

2.7    BİLGİ STANDARDI, BEP VE MIDP/TIDP EKSİKLİĞİ

Taslakta bilgi standardı, proje bilgi standardı, BIM Uygulama Planı, görev bazlı bilgi teslim planları ve federasyon stratejisi gibi konuların kurucu rolü yeterince tanımlanmamaktadır.

2.8    IFC VE SINIFLANDIRMA YAKLAŞIMININ VERİ SÖZLÜĞÜ VE LOIN İLE BAĞI

Taslakta çok sayıda IFC sınıfı ve özellik tablosu verilmiştir. Bu olumlu olmakla birlikte, bunların hangi proje aşamasında, hangi amaçla, hangi düzeyde ve hangi kurallarla kullanılacağı LOIN ve bilgi gereksinimleri ile ilişkilendirilmemiştir.

2.9    HUKUKİ VE SÖZLEŞMESEL ÇERÇEVENIN EKSİKLİĞİ

BEP, Bilgi Protokolü, bilgi teslim planları ve bilgi üretim sorumluluklarının sözleşmesel statüsü açık şekilde tanımlanmadığı için, teknik kuralların uygulamada bağlayıcılığı ve sorumluluk paylaşımı riskli tarafta kalmaktadır. 5846 sayılı “Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu” kapsamında korunan müelliflik hakları ve bilgi alışverişinde güvenlik ile ilgili hukuki çalışmalara ihtiyaç var olduğu görülmektedir. 

Bu nedenle taslaklar, dijitalleşme hedefi açısından olumlu çok önemli bir adım olarak görülmekle birlikte; BIM yaklaşımını gerçek anlamda bilgi yönetimi, yönetişim ve doğrulama sistemi haline getirecek ikinci bir olgunlaştırma aşamasına ihtiyaç duyduğu değerlendirilmektedir.

3     DİJİTAL OLARAK HAZIRLANMA TASLAĞI TESPİTLERİ

3.1    TS EN ISO 19650, TS EN ISO 7817 VE BIM BİLGİ YÖNETİMİ ÇERÇEVESİ

3.1.1    ISO 19650 serisinin anlamı

ISO 19650-1 ve ISO 19650-2 taslakta doğru biçimde referanslanan ana standartlardır. Ancak bu referansların yalnızca “BIM modeli IFC formatında teslim edilecektir” düzeyinde bırakılmaması gerekir. TS EN ISO 19650 serisi aşağıdaki başlıkları birlikte tanımladığından ilgili standart atıfları yapılarak taslaklarda da yer alması önerilmektedir:

•    bilgi gereksinimleri (OIR / AIR / PIR / EIR)
•    bilgi standardı
•    bilgi konteyneri
•    CDE
•    BEP
•    bilgi teslim planlaması (TIDP / MIDP)
•    lider atanan taraf ve diğer taraflar
•    bilgi alışverişi
•    doğrulama ve onay mantığı

Bu çerçeve, yalnızca bir modelin varlığını değil, o modelin nasıl tanımlandığını, nasıl adlandırıldığını, nasıl kontrol edildiğini ve hangi amaçla kullanıldığını da kapsar.

3.1.2    TS EN ISO 7817-1 ve, ISO/CD  TS  7817-2 (Taslak) ve ISO DIS 7817-3 (Taslak)   ’ün önemi

Taslakta LOD yaklaşımı korunmakta; ancak uluslararası standartlarda güncel yaklaşım LOIN (Level of Information Need) yönündedir.

LOIN:

•    yalnızca geometrik gelişimi değil,
•    geometrik bilgi,
•    alfanümerik bilgi,
•    dokümantasyon
bileşenlerini birlikte ele alır.
Bu nedenle model gelişimi ve teslim gerekleri, yalnızca geometrik detay seviyesiyle değil, proje amaçları ve bilgi teslim kilometre taşlarıyla ilişkili olarak tanımlanmalıdır.

3.1.2.1    LOIN’in taslak açısından sonucu

Taslağın:
•    model gelişimini,
•    zorunlu IFC sınıflarını,
•    özellik setlerini,
•    proje metadata’sını,
•    model kalite kontrolünü

LOIN mantığı ile ilişkilendirmesi gerekmektedir.

3.1.3    LOD Yerine LOIN Yaklaşımı

Taslak model gelişimini LOD seviyeleri üzerinden zorunlu tutmaktadır. Ancak LOD yalnızca geometrik gelişimi tanımlar. Güncel standartlarda bunun yerine LOIN kullanılmaktadır.

LOIN:
•    gerekli bilgi miktarını tanımlar,
•    model şişmesini önler,
•    kontrol süreçlerini sadeleştirir,
•    proje aşamasına göre bilgi gereksinimini netleştirir,
•    gereksiz model yükünü önler.

Bu nedenle yönetmelikte LOD zorunluluğu yerine LOIN prensibinin benimsenmesi önerilmektedir.

Ayrıca ISO /CD TS 7817-2(Yapı bilgi modellemesi — Bilgi ihtiyacı düzeyi Bölüm 2: Başvuru Kılavuzu)   taslağı kapsamında bilgi gereksinimleri:

•    amaç,
•    kilometre taşı,
•    aktör,
•    breakdown structure,
•    doğrulama / validasyon

bileşenleri ile birlikte tanımlanmalıdır.

Ayrıca ISO/DIS 7813 (Yapı bilgi modellemesi — Bilgi ihtiyacı düzeyi Bölüm 3: Veri modeli ve şema) Taslaği kapsamı aşağıdadır.

Bu standart, Bölüm 1'de verilen kavram ve prensiplere ve Bölüm 2'de verilen kılavuzlara dayanarak, yazılım uygulamalarında Bilgi İhtiyacı Düzeyini tanımlamak için UML'de bir veri modeli ve türetilmiş bir XML şeması (XSD) belirtir; bu, veri şablonlarının (ISO 23387) prensipleri ve veri alışverişi standartlarına uygundur. Standart, UML şemasına göre XSD'de alışveriş formatı şemasını tanımlar ve şemanın kullanımı ve uygulaması için yönergeler sunar. Ayrıca, Bağlantılı Veri prensipleri ve paradigmalarıyla entegrasyon gösterilecektir.

Bu taslak standart yayınlandığında göz önüne alınmalıdır. 

3.2    CAD KATMAN MANTIĞININ BIM SÜRECİNE AKTARILDIĞI GÖRÜLMEKTEDİR

Taslak bazı analizleri ve isimlendirme kurgularını CAD layer mantığına bağlamaktadır.

BIM sisteminde doğrulamalar:

•    katman renkleriyle değil,
•    model veri alanları (model data fields),
•    özellik setleri (property sets),
•    sınıflandırma sistemleri (classification systems),
•    nesne türleri (object types),
•    meta veriler (metadata),
•    bilgi gereksinimleri (information requirements)

üzerinden yapılmalıdır.

Bu nedenle CAD katman mantığının BIM sürecine birebir aktarılması yerine, katman yapılarının yalnızca 2B çıktılar için yardımcı gösterim standardı olarak ele alınması; esas kontrol mekanizmasının ise BIM veri alanlarına dayanması önerilmektedir. Ek-4’ün başka bir CAD esaslı yönetmelikte yer alması uygun olacaktır. CAD standartları ile ilgili yönetmelik kapsamında ayrıca değerlendirilmelidir.


Bundan sonraki bölüme " BIM BILGI YÖNETIMI VE İSIMLENDIRME ESASLARININ ISO 19650 ÇERÇEVESINDE AYRINTILI DEĞERLENDIRILMESI (YÖNETMELIK ANA METNI ILE EK-1, EK-2, EK-3 VE EK-5’IN BIRLIKTE ELE ALINMASI)"   ile devam edilecektir.