Mikro Şebekelerde
İzleme, Kontrol ve Enerji Yönetim Sistemlerinin Test ve Doğrulanması  
IEC TS 62898-3-5:2026
Yayımlandı!
HIL, Saha Devreye Alma ve Periyodik Testler Açısından Teknik Değerlendirme


Sabri Günaydın

[Yayım Tarihi: 15  Eylül 2026]

1. Giriş

Mikro şebekeler; güneş ve rüzgâr gibi dağıtık yenilenebilir enerji kaynaklarını, batarya enerji depolama sistemlerini (BESS), jeneratörleri, elektrikli araçları ve kontrol edilebilir yükleri ortak bir elektriksel yapı içerisinde birleştirir. Ancak bu kaynakların aynı barada bulunması tek başına bir sistemi gerçek anlamda mikro şebeke haline getirmez. Mikro şebekenin ayırt edici özelliği, tanımlı elektriksel sınırlar içerisindeki yükler ve dağıtık enerji kaynaklarının tek bir kontrol edilebilir elektrik sistemi gibi davranabilmesi ve gerektiğinde ada işletmesinde çalışabilmesidir.
Bu fonksiyonun gerçekleştirilmesinde iki temel sistem öne çıkar. MMCS (Microgrid Monitoring and Control System), mikro şebekenin izleme, kumanda, anahtarlama, gerilim/frekans kontrolü ve işletme modu yönetimini gerçekleştirir. MEMS (Microgrid Energy Management System) ise üretim, tüketim, depolama ve esnek kaynakları ekonomik ve teknik hedefler doğrultusunda planlar ve optimize eder.

IEC, bu sistemlerin yalnızca tasarlanmasını değil, gerçekten beklenen fonksiyonları yerine getirip getirmediğinin testlerle kanıtlanmasını sağlamak amacıyla IEC TS 62898-3-5:2026 “Microgrids – Part 3-5: Technical requirements – Testing for microgrid monitoring, control, and energy management systems” teknik spesifikasyonunu 11 Haziran 2026 tarihinde yayımlamıştır. Doküman Edition 1.0 olup IEC TC 8/SC 8B tarafından hazırlanmıştır.

2. IEC TS 62898-3-5:2026’nın Temel Yaklaşımı

Doküman test sürecini esas olarak üç doğrulama aşamasına ayırır: laboratuvar/HIL testleri, saha devreye alma testleri ve periyodik işletme testleri. Bunlara genel teknik gereklilikler, test ortamı, ekipman bilgileri, haberleşme altyapısı ve test mimarisinin doğrulanması da eklenir.

•    Laboratuvar / HIL ve gerektiğinde P-HIL testleri
•    Saha devreye alma (commissioning) testleri
•    Periyodik işletme testleri

Yaklaşım basitçe “önce simülasyonda doğrula, sonra gerçek tesiste doğrula, işletme süresince tekrar doğrula” şeklinde özetlenebilir. Böylece kabul yalnız elektrik panolarının, inverterlerin veya bataryaların tek tek çalıştırılmasıyla sınırlı kalmaz; kontrol sisteminin bütün mikro şebekeyi doğru yönetebildiği de kanıtlanır.

3. HIL ve P-HIL Testleri

3.1 Hardware-in-the-Loop (HIL)

HIL testinde gerçek MMCS veya MEMS donanımı, mikro şebekenin gerçek zamanlı çalışan sayısal modeliyle haberleştirilir. Fiziksel EMS sunucusu veya mikro şebeke kontrolörü gerçek olabilir; PV, BESS, jeneratör, dağıtım şebekesi, yükler, kesiciler ve transformatörler gerçek zamanlı simülatörde modellenebilir.

Bu yöntem; şebeke kaybı, ani PV üretim düşüşü, büyük yük devreye girmesi, jeneratör arızası, düşük batarya SOC, haberleşme kaybı, ada işletmesine geçiş, tekrar şebekeye bağlanma ve black-start gibi işletme durumlarının gerçek tesisi riske atmadan denenmesini sağlar.

3.2 Power-Hardware-in-the-Loop (P-HIL)

P-HIL yaklaşımında yalnız kontrolör değil, gerçek güç donanımının bir bölümü de simülasyon çevrimine dahil edilir. Örneğin gerçek bir inverter veya PCS, güç yükselteci üzerinden gerçek zamanlı şebeke modeline bağlanabilir. Bu yöntem özellikle inverter, enerji depolama güç dönüşüm sistemi ve kontrol sisteminin birlikte davranışını doğrulamada değerlidir.

4. Test Modelinin Gerçek Mikro Şebekeyi Temsil Etmesi

HIL testinin güvenilirliği kullanılan modele bağlıdır. Model; dağıtım şebekesi, PCC, transformatörler, baralar, anahtarlama cihazları, PV/RES, BESS/PCS, jeneratörler, kontrol edilebilir yükler ve kritik yükler gibi kritik bileşenleri yeterli doğrulukta temsil etmelidir.
BESS modelinde yalnız MW değeri yeterli değildir. Test senaryosuna göre maksimum şarj/deşarj gücü, enerji kapasitesi, SOC, SOC alt/üst limitleri, PCS dinamik davranışı, güç rampaları ve kontrol gecikmeleri gibi parametreler de temsil edilmelidir. Haberleşme katmanında gerçek projede kullanılan protokoller, sinyal yönleri ve mümkünse gecikmeler de modellenmelidir.
 

5. MEMS İçin HIL Testleri

5.1 Dispatch Optimization – Yük Tevzi ve İşletme Optimizasyonu
MEMS’nin mikro şebekedeki kaynakları doğru biçimde programlayıp programlayamadığı kontrol edilir. PV üretiminin öncelikle yükü beslemesi, fazla enerjinin BESS’e aktarılması, enerji açığında BESS’in deşarj edilmesi ve gerektiğinde jeneratör veya şebekenin devreye alınması gibi işletme sıraları test edilebilir.

5.2 Forecast – Tahmin
MEMS içerisinde tahmin modülü bulunuyorsa PV/RES üretim tahmini, yük tahmini, enerji talebi ve gerekli rezerv gibi fonksiyonların performansı incelenir. Tahmin hatasının sonraki dispatch kararlarına etkisi de değerlendirilir.

5.3 Demand-Side Integration – Talep Tarafı Entegrasyonu
Kontrol edilebilir yükların enerji yönetim sistemine doğru biçimde katılıp katılmadığı test edilir. Pik talepte önemsiz yük azaltma, esnek yük erteleme, batarya desteği ve kritik yükların korunması gibi stratejiler doğrulanabilir.

5.4 Flexible Resource Management – Esnek Kaynak Yönetimi
BESS, elektrikli araç, kontrol edilebilir yük, jeneratör veya diğer esnek kaynakların MEMS tarafından doğru biçimde koordine edilmesi test edilir.

6. MMCS İçin Kritik Fonksiyon Testleri

6.1 Yanlış İşletmeyi Önleyen Kilitleme ve Alarm
Yanlış veya tehlikeli anahtarlama komutlarının engellenip engellenmediği kontrol edilir. Alarm sınıfı, zaman damgası, operatöre iletim ve kayıt fonksiyonları da değerlendirilmelidir.

6.2 Ada İşletmesinde Frekans ve Gerilim Regülasyonu
Şebekeden ayrılmış mikro şebekenin frekans ve gerilimi kararlı durumda kontrol edebilmesi gerekir. Bu test özellikle grid-forming inverter/BESS veya jeneratörün referans kaynağı olduğu projelerde kritiktir.

6.3 Anahtarlama Kontrolü
Kesici ve kontaktörlerin MMCS komutlarına uygun olarak doğru sırada çalışması, interlock koşulları, durum geri bildirimleri ve başarısız açma/kapama durumları sınanır.

6.4 İşletme Modu Geçişi
Şebekeye bağlı işletmeden ada işletmesine ve tasarım öngörüyorsa ada işletmesinden tekrar şebekeye bağlı işletmeye geçiş değerlendirilir.

6.5 Aktif/Reaktif Güç Kontrolü
MMCS’nin PCC veya ilgili kontrol noktasında aktif güç, reaktif güç ve güç faktörü hedeflerini gerçekleştirebilmesi doğrulanır.

6.6 Islanding Detection – Ada Durumunun Algılanması
Şebeke bağlantısının kaybı veya ada işletmesi doğru biçimde algılanmalıdır. İstenmeyen ada çalışması ile intentional islanding birbirinden ayrılmalıdır.

6.7 Black Start
Mikro şebekenin harici şebeke gerilimi olmadan yeniden enerjilendirilebilme özelliği varsa black-start senaryosu test edilir. Tipik sıra; black-start kaynağı, yardımcı servisler, kontrol/haberleşme, ana bara, kritik yüklar, diğer kaynaklar ve ikincil yüklar şeklindedir.
 

7. End-to-End Test

Tek fonksiyonların ayrı ayrı başarılı olması, tüm mikro şebekenin birlikte doğru çalışacağını garanti etmez. Bu nedenle devreye alma öncesi uçtan uca HIL testi kritik önemdedir. Ölçüm → haberleşme → MMCS/MEMS → karar → komut → saha cihazı modeli → sistem cevabı → geri bildirim zinciri bütün olarak değerlendirilmelidir.
 

Örneğin şebeke kesildiğinde PCC durumu algılanmalı, MMCS ada geçiş kararını vermeli, gerekli anahtarlama yapılmalı, grid-forming kaynak devreye girmeli, kritik yüklar beslenmeli ve MEMS yeni enerji dengesini oluşturmalıdır. Zincirin tamamı kesintisiz ve doğru çalışmalıdır.

8. Saha Devreye Alma ve Kabul Testleri

Laboratuvar ortamında başarılı sonuç alınması saha testlerini ortadan kaldırmaz. MMCS ve MEMS gerçek tesise kurulduktan sonra kalibrasyon ve muayene yapılmalı, daha sonra HIL aşamasındaki ana fonksiyonlar sahada yeniden doğrulanmalıdır.
Sahada özellikle ölçüm doğruluğu, haberleşme, zaman senkronizasyonu, cihaz durum bilgileri, interlocklar, alarm fonksiyonları, aktif/reaktif güç kontrolü, ada işletmesi, işletme modu geçişleri, black-start ve MEMS optimizasyonu kontrol edilmelidir. Gerilim sapması, harmonikler, basamak güç cevabı, gerilim/akım değişimleri ve enerji yönetim performansı gibi gözlenebilir çıktılar proje kabul kriterleriyle karşılaştırılmalıdır.

9. Periyodik Test Neden Gereklidir?

Mikro şebeke bir kez test edilip ömür boyu değişmeden kalan statik bir sistem değildir. MMCS yazılımı, MEMS algoritması, PCS firmware’i, BESS kapasitesi, inverterler, haberleşme altyapısı, koruma ayarları veya tesis yük profili zaman içinde değişebilir. Bu nedenle seçilmiş fonksiyonların periyodik olarak tekrar doğrulanması gerekir.

Kritik tesislerde takvime bağlı testlere ek olarak olay veya değişiklik bazlı yeniden test yaklaşımı da uygulanmalıdır. Örneğin MMCS/MEMS ana yazılım revizyonu, PCS firmware değişikliği, BESS kapasite artışı, koruma ayarı değişikliği veya yeni üretim kaynağı entegrasyonu sonrasında ilgili fonksiyonlar yeniden test edilmelidir.

10. IEC 62898 Serisi İçindeki Yeri

IEC TS 62898-3-5 tek başına bir mikro şebeke tasarım standardı değildir. IEC TS 62898-3-2 enerji yönetim sistemlerinin (MEMS), IEC TS 62898-3-4 ise mikro şebeke izleme ve kontrol sistemlerinin (MMCS) teknik gerekliliklerini ele alır. IEC TS 62898-3-5:2026 ise bu fonksiyonların nasıl test ve doğrulamaya tabi tutulacağını tamamlar.

11. Türkiye’deki Proje ve Kabul Süreci Açısından Değerlendirme

IEC TS 62898-3-5:2026 bir IEC   Teknik Şartname (TS-Technical Specification) niteliğindedir. Bu nedenle tek başına Türkiye’de proje onay yetkisi, dağıtım bağlantı izni, Bakanlık kabulü veya bir uygunluk değerlendirme kuruluşuna idari yetki oluşturmaz. Buna karşılık mikro şebekenin kontrol ve enerji yönetim sisteminin teknik performansını değerlendirmek açısından güçlü bir referans sağlar.

Özellikle GES + BESS + jeneratör + kritik yüklar + şebeke bağlantısı + intentional islanding + yeniden senkronizasyon içeren tesislerde teknik şartnameye “MMCS ve MEMS fonksiyonları IEC TS 62898-3-5:2026 esas alınarak HIL/P-HIL, saha devreye alma ve periyodik fonksiyon testlerine tabi tutulacaktır” hükmünün eklenmesi değerlendirilmelidir.

Sayısal kabul değerleri ise yalnız bu teknik spesifikasyondan türetilmemelidir. Gerilim, frekans, harmonik, cevap süresi, aktif/reaktif güç toleransı ve geçiş süresi gibi kriterler; ilgili şebeke kodu, bağlantı anlaşması, IEC TS 62898-3-2/-3-4, ekipman standartları ve proje teknik şartnamesi ile birlikte tanımlanmalıdır.

12. IEC TS 62898-3-5:2026’ya Göre Mikro Şebeke Test ve Kabul Kontrol Listesi

Aşağıdaki tablo, standardın test yapısı esas alınarak proje/ihale/kabul uygulaması için geliştirilmiş mühendislik kontrol listesidir. “Önerilen kabul kriteri” sütunundaki proje değerleri sözleşme, bağlantı koşulları ve ilgili standartlara göre sayısallaştırılmalıdır.

13. Önerilen Kabul Dosyası

Bir mikro şebeke kabul dosyasında yalnız “test başarılıdır” ifadesi yerine; test planı, test senaryosu, sistem konfigürasyonu, yazılım/firmware sürümleri, kullanılan simülasyon modeli, test başlangıç koşulları, set değerleri, ölçülen sonuçlar, zaman grafikleri, alarm/event kayıtları, başarılı/başarısız değerlendirmesi, sapmalar, düzeltici faaliyet ve tekrar test sonucu bulunmalıdır.

HIL test senaryolarının gelecekte tekrar çalıştırılabilecek biçimde saklanması, yazılım veya donanım güncellemelerinden sonra regresyon testi yapılabilmesini sağlar. Bu yaklaşım kabul kavramını klasik statik elektrik tesisinden; yazılım, haberleşme, elektrik sistemi ve kontrol algoritmasının birlikte doğrulandığı sistem mühendisliği yaklaşımına taşır.
 

14. Sonuç

IEC TS 62898-3-5:2026’nın temel katkısı, mikro şebeke kontrol ve enerji yönetim sistemlerinde “fonksiyonun tanımlanmış olması yeterli değildir; test edilmesi ve performansının doğrulanması gerekir” yaklaşımını yerleştirmesidir.

•    HIL/P-HIL: Güvenli laboratuvar ortamında fonksiyon ve sistem entegrasyonunun doğrulanması
•    Commissioning: Gerçek tesiste kurulum ve fonksiyonların doğrulanması
•    Periodic testing: İşletme süresince performansın sürdüğünün tekrar kanıtlanması

Özellikle enerji depolamalı mikro şebekelerde BESS, PV, jeneratör ve yükların ayrı ayrı standartlara uygun olması, bütün sistemin güvenli ve kararlı bir mikro şebeke olarak çalışacağını tek başına garanti etmez. Asıl doğrulanması gereken; şebeke kesildiğinde sistemin nasıl davrandığı, MMCS’nin hangi kararı verdiği, MEMS’nin enerji dengesini nasıl yeniden kurduğu, BESS’in nasıl cevap verdiği, kritik yükların korunup korunmadığı, gerilim ve frekansın kararlı tutulup tutulamadığı ve sistemin güvenli şekilde tekrar normal işletmeye dönüp dönemediğidir.

Kaynaklar

1. IEC TS 62898-3-5:2026, Microgrids – Part 3-5: Technical requirements – Testing for microgrid monitoring, control, and energy management systems, Edition 1.0, IEC, 11 June 2026.
2. IEC TS 62898-3-2, Microgrids – Part 3-2: Technical requirements – Energy management systems.
3. IEC TS 62898-3-4:2023, Microgrids – Part 3-4: Technical requirements – Microgrid monitoring and control systems.
4. IEC Webstore, IEC TS 62898-3-5:2026 publication record.
5. ETP mikro şebeke ve enerji depolama çalışmaları: IEC TS 62898, IEC 62933 ve ilgili enerji yönetimi standartları üzerine teknik değerlendirmeler.