Yanıcı Toz Riski Bulunan Ortamlarda Aydınlatma Armatürleri Standardı
 IEC 60598-2-24 Güncellendi!


Sabri Günaydın
 

 
[Yayım Tarihi: 16 Ekim 2026]

IEC 60598-2-24:2026 Güncellendi: Yanıcı Toz Riski Bulunan Ortamlarda Aydınlatma Armatürleri İçin Yeni Güvenlik Gereklilikleri

Uluslararası Elektroteknik Komisyonu (IEC), yüzey sıcaklıkları sınırlandırılmış aydınlatma armatürlerine ilişkin IEC 60598-2-24 standardının üçüncü baskısını Ekim 2026'da yayımladı.

Yeni baskı; yanıcı tozların ve armatür üzerinde birikebilen malzemelerin oluşturabileceği tutuşma risklerine karşı armatürlerin sınıflandırılmasını, montaj koşullarının belirtilmesini ve armatür içine yerleştirilen kontrol donanımlarının ısıl korunmasını daha ayrıntılı ele alıyor.

Güncelleme özellikle endüstriyel tesislerde aydınlatma güvenliği, yangın risklerinin azaltılması, armatür seçimi, ürün tasarımı ve teknik şartnamelerin hazırlanması açısından önem taşıyor.

1. IEC 60598-2-24:2026 Aydınlatma Armatürleri – Bölüm 2-24: Özel Gereklilikler – Yüzey Sıcaklıkları Sınırlandırılmış Aydınlatma Armatürleri standardının kapsamı

Standart, iletken veya iletken olmayan yanıcı tozların ve armatür yüzeylerinde birikebilen malzemelerin oluşturduğu tutuşma risklerini azaltmak amacıyla yüzey sıcaklıkları sınırlandırılmış aydınlatma armatürlerine yönelik özel güvenlik gerekliliklerini belirler.

Kapsamındaki armatürler, besleme gerilimi 1.000 V'u aşmayan elektrikli ışık kaynaklarıyla kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Standardın önemli sınırlarından biri, patlayıcı gaz atmosferleri ve patlayıcı toz atmosferlerinde kullanılan armatürlere ilişkin gereklilikleri kapsamamasıdır. Dolayısıyla IEC 60598-2-24'e uygunluk, tek başına bir armatürün patlayıcı ortamda kullanılabileceği anlamına gelmez.

Montaj yüzeyindeki ısıl etkiler ile yanıcı toz birikimi arasındaki fark

IEC 60598-2-24:2026 standardının kapsam bölümündeki açıklayıcı nota göre, armatürün montaj yüzeyinde oluşturabileceği yanma veya bozunma gibi ısıl etkilerden kaynaklanan riskler, bütün armatür tipleri için IEC 60598-1 kapsamında ele alınmaktadır.

IEC 60598-2-24 ise yanıcı tozların veya armatür üzerinde birikebilen malzemelerin oluşturabileceği tutuşma risklerine karşı yüzey sıcaklıklarının sınırlandırılmasına ilişkin özel gereklilikleri düzenlemektedir.

Bu iki güvenlik konusu birbirine karıştırılmamalıdır. Bir armatürün montaj yüzeyine ilişkin genel ısıl güvenlik gerekliliklerini karşılaması, yanıcı toz birikimi bulunan ortamlarda kullanılmak için gerekli özel şartları da otomatik olarak karşıladığı anlamına gelmez. 

2. Üçüncü baskıyla gelen beş önemli teknik değişiklik

IEC'nin resmî önsözüne göre 2026 baskısı, 2013 tarihli ikinci baskının yerine geçiyor ve beş temel teknik değişiklik içeriyor.




Bu beş değişiklik, IEC'nin üçüncü baskının önsözünde açıkladığı resmî yenilenme  başlıklarıdır. 
 

3. Yanıcı toz bulunan ortamlarda aydınlatma güvenliği neden önemlidir?

Endüstriyel tesislerde aydınlatma armatürlerinin yüzeylerinde zamanla toz ve diğer malzemeler birikebilir. Özellikle yanıcı özellikteki birikintiler, armatürün sıcak yüzeyleriyle temas ettiğinde yangın tehlikesi oluşturabilir.

Bu durumun değerlendirilmesi gereken tesislere örnek olarak un ve tahıl işleme tesisleri, ahşap işleme tesisleri, tekstil işletmeleri, kâğıt üretim tesisleri ve tozlu endüstriyel depolar gösterilebilir.

Ancak bu tesislerin tamamı otomatik olarak IEC 60598-2-24 kapsamına girmez. Öncelikle ortamın patlayıcı atmosfer oluşturma olasılığı değerlendirilmelidir.

İki farklı güvenlik durumu birbirinden ayrılmalıdır:

•    Yanıcı toz birikimi nedeniyle tutuşma tehlikesi bulunan, ancak patlayıcı atmosfer bulunmayan yerler: IEC 60598-2-24 kapsamındaki armatürler değerlendirilebilir.
•    Patlayıcı toz veya gaz atmosferi bulunan yerler: İlgili patlayıcı ortam koruma gereklilikleri, IEC 60079 serisi ve yürürlükteki ATEX düzenlemeleri dikkate alınmalıdır.

Bu ayrım, yanlış armatür seçiminin önlenmesi açısından temel öneme sahiptir.

IEC 60364-4-42:2024 ile ilişkisi

IEC 60598-2-24:2026 standardının kaynakçasında IEC 60364-4-42:2024 – Alçak Gerilim Elektrik Tesisatları – Bölüm 4-42: Güvenlik İçin Koruma – Isıl Etkilere Karşı Koruma standardına yer verilmiştir.

IEC 60598-2-24 armatürün özel güvenlik gerekliliklerine odaklanırken IEC 60364-4-42 elektrik tesisatında ısıl etkilerden kaynaklanabilecek tehlikelere karşı korumayı ele alır.

Bu ilişki, armatürün ürün güvenliği ile elektrik tesisatının yangına karşı korunmasının birlikte değerlendirilmesi bakımından önemlidir.

Ayrıca kaynakçada IEC 60364-7-705 – Tarımsal ve Bahçecilik Tesisleri standardı da bulunmaktadır. Bu standart, tarımsal yapıların ve ilgili tesislerin elektrik tesisatlarının değerlendirilmesinde dikkate alınmalıdır.

Bununla birlikte IEC 60364-4-42 ve IEC 60364-7-705, ekli IEC 60598-2-24:2026 dokümanında normatif referans olarak değil, kaynakçada yer almaktadır. Dolayısıyla bu atıflar, tek başına söz konusu standartların bütün hükümlerini IEC 60598-2-24 kapsamında zorunlu hâle getirmez. 

4. Armatürlerin montaj konumu ve kullanım yeri artık daha belirgin

Yeni baskının önemli değişikliklerinden biri, armatürlerin montaj konumları ve kullanım yerlerinin belirtilmesine yönelik düzenlemedir.

Bir armatürün yatay, düşey veya eğimli yüzeye yerleştirilmesi, ısı dağılımını ve toz birikimini etkileyebilir. Bu nedenle armatürün güvenli kullanım koşulları yalnızca elektriksel özellikleriyle değerlendirilmemelidir.

Elektrik tesisat  tasarımcısı ve uygulayıcı açısından şu sorular önem kazanır:

►   Armatür hangi montaj konumları için uygun olarak belirtilmiştir?

►  Kullanılması öngörülen yer, üreticinin tanımladığı kullanım koşullarıyla uyumlu mudur?

►   Toz birikimi, havalandırma ve ısı dağılımı bakımından öngörülen çalışma koşulları sağlanabiliyor mu?

►   Montaj ve bakım sırasında üreticinin talimatları uygulanabiliyor mu?

Bu sorular uygulama açısından önemlidir; kesin uygunluk değerlendirmesi ise standardın ilgili hükümleri ve üreticinin teknik belgeleri üzerinden yapılmalıdır.

5. Dahili LED sürücüleri ve kontrol donanımlarında ısıl koruma

2026 baskısında dikkat çeken diğer değişiklik, armatürün içine yerleştirilmiş kontrol donanımları ve diğer dahili cihazlar için ısıl korumanın gerekli hâle getirilmesidir.

Günümüzde LED armatürler yalnızca LED ışık kaynaklarından oluşmuyor. İçlerinde LED sürücüleri, kontrol devreleri, elektronik güç bileşenleri ve çeşitli yardımcı cihazlar bulunabiliyor.

Bu bileşenlerde meydana gelebilecek aşırı ısınma, armatürün güvenliği açısından değerlendirilmesi gereken bir risktir.

Yeni gereklilik, armatür tasarımcılarının ve üreticilerinin dahili bileşenlerin ısıl korunmasını da uygunluk değerlendirmesinin bir parçası olarak ele almasını gerektiriyor.

Burada önemli bir ayrıntı vardır: IEC'nin erişilebilir değişiklik özetinde ısıl koruma gerekliliği belirtilmekle birlikte, kullanılacak koruma düzeninin teknik ayrıntıları açıklanmamaktadır. Bu nedenle yeni baskının mutlaka belirli bir sıcaklık sensörü, termostat veya termik sigorta kullanılmasını zorunlu tuttuğu şeklinde bir yorum yapılmamalıdır.

IEC 61347-1 standardıyla ilişkisi

IEC 60598-2-24:2026 standardının 2. maddesinde iki önemli normatif referans bulunmaktadır:

•    IEC 60598-1:2024: Aydınlatma armatürlerinin genel güvenlik gereklilikleri ve deneyleri.
•    IEC 61347-1: Elektrikli ışık kaynakları için kontrol donanımlarının genel güvenlik gereklilikleri.

IEC 61347-1 referansı, özellikle armatür içine yerleştirilen LED sürücüleri ve diğer kontrol donanımlarının güvenliğinin değerlendirilmesi açısından önemlidir.

Yeni baskıda dahili kontrol donanımları ve diğer dahili cihazların ısıl korunmasına yönelik gerekliliğin önemli teknik değişikliklerden biri olarak belirtilmesi, IEC 61347-1 ile ilişkinin ayrıca değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır.

Ancak hangi koruma yöntemlerinin zorunlu olduğu ve hangi deneylerle doğrulanacağı, standardın tam metnindeki ilgili hükümler üzerinden belirlenmelidir. 

Dayanıklılık ve ısıl deneyler – Madde 14
IEC 60598-2-24:2026 standardının 14. maddesi, dayanıklılık ve ısıl deneylere ayrılmıştır.

Madde    Deney konusu
14.1    Genel
14.2    Lambaların ve kontrol donanımlarının seçimi
14.3    Dayanıklılık deneyi
14.4    Isıl deney – Normal çalışma
14.5    Isıl deney – Anormal çalışma
14.6    Isıl deney – Kontrol donanımındaki sargı arızaları
14.7    Isıl deney – Termoplastik armatürlerde bulunan kontrol donanımları veya elektronik cihazlardaki arıza koşulları

Bu düzenleme, armatür güvenliğinin yalnızca normal çalışma koşullarındaki sıcaklıklarla sınırlı olmadığını göstermektedir.

Özellikle elektronik kontrol donanımlarındaki arıza koşulları, ürünün ısıl güvenliğinin değerlendirilmesinde önemli bir başlıktır.

Bununla birlikte bu deney başlıklarının tamamının 2026 baskısında yeni getirildiği söylenemez. Hangi deney hükümlerinin değiştirildiği, önceki baskıyla madde bazında karşılaştırılarak belirlenmelidir. 

6. IEC 60598-2-24:2013 ve IEC 60598-2-24:2026 karşılaştırması



2013 baskısında yapılan önemli değişikliklerden biri, önceki baskıya göre gerekli koruma derecesinin IP6X'ten IP4X'e değiştirilmesiydi. Ayrıca toz riski bulunan yerlerde açıkta kalan ışık kaynağı cam yüzeyleri için sıcaklık sınırları getirilmişti.

Ancak 2026 baskısının yayımlanması, IP4X'in her uygulamada yeterli olduğu veya bütün armatürler için yeni bir IP derecesi belirlendiği anlamına gelmez. Güncel koruma derecesi gereklilikleri, standardın tam metninden ve tesisin çevresel koşullarından doğrulanmalıdır.

Yeni Ek AAA: Ürünlerin yeniden deneyden geçirilmesi

IEC 60598-2-24:2026 standardının içindekiler bölümünde önemli bir ek bulunmaktadır:

Ek AAA (Bilgilendirici) — Ürünlerin yeniden deneyden geçirilmesini gerektiren daha ciddi veya kritik gereklilikler içeren değiştirilmiş alt maddelerin listesi.

Bu ek, standardın önceki baskısına göre değerlendirilmiş ürünlerin yeni baskıya geçişinde özellikle önem taşımaktadır.

Armatür üreticileri, deney laboratuvarları ve belgelendirme kuruluşları açısından mevcut ürünlerin yeniden değerlendirilmesinde dikkate alınabilecek bir rehber niteliğindedir.

Ek AAA'nın bilgilendirici olduğu özellikle belirtilmelidir. Dolayısıyla yalnızca bu ekin varlığından hareketle, 2013 baskısına göre belgelendirilmiş bütün ürünlerin yeniden deneyden geçirilmesinin zorunlu olduğu sonucuna varılmamalıdır.

Hangi ürünlerin hangi deneylere tabi tutulması gerektiği, Ek AAA'nın tam içeriği ve ilgili uygunluk değerlendirme kuralları incelenerek belirlenmelidir. 

7. IEC 60598-1:2024 ile birlikte değerlendirme

IEC 60598-2-24:2026, bağımsız olarak değerlendirilmesi gereken tek standart değildir. Armatürlere ilişkin genel güvenlik ve deney gerekliliklerini belirleyen IEC 60598-1 ile birlikte kullanılmalıdır.

2026 baskısı, IEC 60598-1'in 2024 yılında yayımlanan 10. baskısı esas alınarak hazırlanmıştır.

IEC 60598-1 genel güvenlik çerçevesini oluştururken IEC 60598-2-24, yüzey sıcaklığı sınırlandırılmış armatürlere yönelik özel gereklilikleri düzenler.

IEC 60598-2-24:2026, IEC 60598-1'in en güncel baskısıyla birlikte kullanılmak üzere hazırlanmış olup IEC 60598-1:2024 (10. baskı) esas alınarak oluşturulmuştur. Bölüm 2-24'te yer alan ekleme, değiştirme veya yerine geçme hükümleri, Bölüm 1'in ilgili hükümlerine uygulanır.

IEC, iki standardın hükümlerini birlikte içeren IEC 60598-2-24:2026 EXV genişletilmiş sürümünü de yayımlamıştır. 

8. Türkiye'deki elektril tesisat aydınlatma projeleri;(tasarımları)  ve teknik şartnamelere etkileri

Yeni standardın Türkiye'deki elektrik tesisatı projeleri, armatür üreticileri ve teknik şartname hazırlayıcıları açısından değerlendirilmesi gerekir.

Özellikle toz birikiminin ve yangın tehlikesinin söz konusu olduğu endüstriyel tesislerde armatür seçiminin yalnızca ışık akısı, verimlilik, güç, IP derecesi ve kullanım ömrü üzerinden yapılması yeterli olmayabilir.

Ürünün öngörülen ortamda güvenli kullanılabilmesi için yüzey sıcaklığı, kullanım yeri, montaj konumu ve dahili donanımların ısıl korunması da dikkate alınmalıdır.

Teknik şartnameler için öneri

İlgili tesislerde aşağıdaki şartname ifadesi değerlendirilebilir:

Yanıcı tozların veya armatür üzerinde birikebilen malzemelerin oluşturabileceği tutuşma tehlikesi nedeniyle yüzey sıcaklığı sınırlandırılması gereken ve patlayıcı atmosfer bulunmayan yerlerde kullanılacak aydınlatma armatürleri, IEC 60598-1:2024 ile birlikte IEC 60598-2-24:2026 standardının ilgili gerekliliklerine uygun olacaktır. Armatürlerin kullanım yerleri, izin verilen montaj konumları, koruma dereceleri ve ısıl koruma özellikleri üreticinin teknik belgelerinde belirtilecektir. Armatürlerin dahili kontrol donanımları ve diğer dahili cihazları için gerekli ısıl koruma sağlanacak; ilgili güvenlik ve deney gerekliliklerinin karşılandığı üretici tarafından uygun teknik belgelerle gösterilecektir.

Bu ifade, standardın birebir hükmü değil, proje(tasarım) ve şartname hazırlayıcıları için önerilen uygulama metnidir.

Ayrıca Türkiye'de standardın TS EN IEC olarak kabul durumu ile ilgili mevzuat ve uygunluk değerlendirmesi yükümlülükleri ayrı olarak kontrol edilmelidir. IEC standardının yayımlanması, tek başına Türkiye'deki bütün mevcut şartnamelerin veya ürün belgelerinin otomatik olarak değiştiği anlamına gelmez.( “CEN –CENELEC tarafından standart son taslak  “FprEN IEC 60598-2-24:2026 “  olarak  inceleme aşamasındadır.)  

9. Tasarımcılar, üreticiler ve işletmeciler ne yapmalı?

Armatür üreticileri: Mevcut ürünlerin 2013 baskısına göre hazırlanmış tasarım ve deney dosyalarını gözden geçirmeli; özellikle yeni sınıflandırma, montaj bilgileri ve dahili donanımların ısıl korunması bakımından 2026 baskısıyla karşılaştırmalıdır. Yeni Ek AAA da yeniden deney ihtiyacının değerlendirilmesinde dikkate alınmalıdır.

Elektrik tesisat tasarımcıları (projecileri): Tozlu ortamlarda armatür seçimi öncesinde ortamın yangın ve patlayıcı atmosfer riskini belirlemeli; uygun armatür standardını ve montaj koşullarını teknik şartnamelerde açıkça belirtmelidir.

İşletme ve bakım sorumluları: Armatür yüzeylerinde toz birikiminin kontrolü, temizlik ve bakım koşulları ile üreticinin belirlediği kullanım sınırlarını dikkate almalıdır.

Deney ve belgelendirme kuruluşları: Güncellenen sınıflandırma, işaretleme ve ısıl koruma gerekliliklerinin ürün uygunluk değerlendirmelerine etkisini incelemelidir. Özellikle Madde 14'teki ısıl deney hükümleri ile Ek AAA birlikte değerlendirilmelidir.

10. Sonuç: Aydınlatma armatürlerinde yangın güvenliği açısından önemli bir güncelleme

IEC 60598-2-24:2026, yüzey sıcaklıkları sınırlandırılmış aydınlatma armatürlerine ilişkin güvenlik gerekliliklerini güncelleyerek, özellikle yanıcı toz birikiminin oluşturabileceği tutuşma tehlikelerine karşı ürün tasarımı ve seçimini daha ayrıntılı ele alıyor.

Yeni baskının öne çıkan yönü yalnızca armatürün dış yüzey sıcaklığının değerlendirilmesi değildir. Armatürün kullanılacağı yer, montaj konumu, sınıflandırması ve içinde bulunan kontrol donanımlarının ısıl korunması da güncellemenin önemli başlıkları arasındadır.

IEC 61347-1 ile olan normatif ilişki, Madde 14 kapsamındaki ısıl deneyler ve yeni Ek AAA'nın yeniden deney açısından taşıdığı önem, üreticilerin mevcut ürünlerini yeni baskı kapsamında değerlendirmesinde özellikle dikkate alınmalıdır.

ETP değerlendirmesi: IEC 60598-2-24:2026, endüstriyel aydınlatma projelerinde yangın güvenliği bakımından dikkate alınması gereken önemli bir teknik güncellemedir. Özellikle yeni projelerde, armatür üreticilerinin uygunluk belgelerinin değerlendirilmesinde ve teknik şartnamelerin güncellenmesinde
yeni baskının incelenmesi önerilir.

Bununla birlikte standardın patlayıcı gaz ve toz atmosferlerine yönelik bir Ex armatür standardı olmadığı unutulmamalıdır.

Kaynaklar:
•    IEC 60598-2-24:2026 – IEC resmî yayın sayfası
•    IEC 60598-2-24:2026, Edition 3.0 – Kullanıcı tarafından sağlanan INFO IEC önizleme dokümanı.
•    IEC 60598-1:2024 – Genel güvenlik gereklilikleri ve deneyler.
•    IEC 61347-1 – Elektrikli ışık kaynakları için kontrol donanımlarının genel güvenlik gereklilikleri.
•    IEC 60364-4-42:2024 – Alçak gerilim elektrik tesisatlarında ısıl etkilere karşı koruma.
•    IEC 60364-7-705 – Tarımsal ve bahçecilik tesisleri.
 

Editoryal not: Makale, IEC'nin resmî yayın bilgileri ve kullanıcı tarafından sağlanan altı sayfalık standart önizlemesi esas alınarak hazırlanmıştır. Standardın tam metninde bulunan ayrıntılı deney hükümleri, sayısal sıcaklık sınırları ve Ek AAA'nın alt madde listesi önizlemede bulunmadığından ayrıca doğrulanmalıdır. Makale, uygunluk değerlendirmesinde standardın tam metninin yerine geçmez. Standardı satın alınarak  tüm maddelerin gerekililiklerini incelemelisiniz. Standardı satın alarak  tüm maddelerin gerekililiklerini incelemelisiniz. Standardın tam metnini IEC web sitesinden temin edebilirsiniz.