[Yayım Tarihi: 12 Kasım 2025]  
 

 [Yayım Tarihi: 11 Kasım 2026 ]

2025 yılı Mayıs ayında    Birleşik Kırallık  ILP(Institution of Lighting Professionals) Guidance Note 01/21’in Türkçe'ye çevirisi yapılmış   3 bölüm halinde  " Işık Kirliliğinin (Rahatsız Edici Işığın) Azaltılması " başlığı ile  yayınlanmıştı.

2025 yılında  yayınlanan " Işık Kirliliğinin (Rahatsız Edici Işığın) Azaltılması " bölümleri ne ulaşmak için  aşağıdaki bölümleri lütfen tıklayınız.  

♦ Bölüm 1
♦ Bölüm 2
♦ Bölüm 3

2026 yılında Guidance Note 21 güncellenmiş olup  eski adı The Reduction of Obtrusive Lİght olan "  ILP kılavuzunun adı  "The Avodiance of Obtrusive Lİght"  (Rahatsız Edici Işığın Önlenmesi) ve içeriği güncellenmiştir. 

Bu teknik kılavuz, Birleşik Kırallık İngiltere ILP (Institution of Lighting Professionals) Guidance Note 01/26’nın orijinal İngilizce sürümü esas alınarak; ETP’nin GN01/21 Türkçe yayınında kullanılan teknik terim karşılıkları korunarak ;   ETP Işık Kirliliği Çalışma Grubu Başkanı Prof. Dr. Rengin Ünver, ETP Işık Kirliliği Çalışma Grubu Üyesi  Sabri Günaydın tarafından yapay zeka çeviri yazılımları kullanarak Türkçe'ye çeviri yapılmış, kontrol edilerek düzenlenmiştir.

Tüm hakları saklıdır. Bu yayının hiçbir bölümü, ILP- Aydınlatma Profesyonelleri Enstitüsü'nün yazılı izni olmadan çoğaltılamaz, bir erişim sisteminde saklanamaz veya elektronik, elektrostatik, manyetik bant,  mekanik, fotokopi, kayıt veya başka bir şekilde herhangi bir biçimde veya herhangi bir yolla iletilemez.

Bu yayın tüm hakları saklı olmak üzere telif hakkıyla korunmaktadır. 

ILP (Institution of Lighting Professionals) ‘nin Türkçe çeviri ile ilgili sorumluluğu yoktur. ETP Türkçe çeviri ve düzenleme sorumluluğunu üstlenir. 

Türkçe çeviride göreceğiniz olası hataları “iletisim@etp.com.tr “  E-posta  adresine  göndermenizi rica ederiz. 

Bu kılavuzun ETP Portalımızda yayını ile ilgili bize Destek ve kılavuz olan, izin veren  ILP Teknik Yönetici Mr. Guy Harding’e teşekkür ederiz.


 

Rahatsız Edici Işığın Önlenmesi 

 

Bu Kılavuz Notu revize edilmiş olup, Ulusal Planlama Politikası Çerçevesi (NPPF) 2024 ile rahatsız edici aydınlatmanın değerlendirilmesi ve tanımına ilişkin sektör yorumlarını yansıtmak üzere GN01/21’in yerine geçmektedir. Ayrıca artık, yapay ışık içeren başvurularda planlamacıların uygulayabileceği örnek planlama gerekliliklerini de içermektedir. Bu belge, Yerel Planlama Otoritesinin dış aydınlatmaya ilişkin kullandığı yerel planlama politikaları veya yerel kılavuzlarla birlikte okunmalıdır. Belge, CIE 150:2017 Dış Aydınlatma Tesislerinden Kaynaklanan Rahatsız Edici Işığın Etkilerinin Sınırlandırılması Kılavuzu’nda1 açıklanan bilgilerden yararlanılarak hazırlanmıştır.¹  
 

İyi aydınlatma uygulaması, doğru zamanda, doğru yerde, doğru sistem tarafından kontrol edilen doğru ışığın sağlanmasıdır.
 

Yapay ışığın bulunması ve dış çevrede uygulanması, gece ortamımızı korumak ve geliştirmek için çok şey yapmıştır, ancak uygun şekilde kontrol edilmezse, rahatsız edici ışık (bazen ışık kirliliği -obtrusive light- olarak adlandırılır), ciddi fizyolojik ve ekolojik sorunlar yaratabilir. 

Rahatsız edici ışık, ister yatak odası penceresinden sizi uyanık tutsun, ister gece gökyüzünü görmenizi engellesin veya bitişikteki bir aydınlatma tesisatının performansını olumsuz yönde etkilesin, bir kirlilik biçimidir. Aynı zamanda yasal olarak ta rahatsızlık verici olabilir ve hizmetin gerekliliklerine zarar vermeden önemli ölçüde azaltılabilir.

Tek tek aydınlatma aygıtlarından veya bütün aydınlatma kurulumlarından gelen üst yarı uzaya giden ışık, gece göğünün aydınlanması olan Gece göğü (gökyüzü) ışıltısına (Sky glow) neden olur. 

Kamaşma; daha karanlık bir arka plana karşı görülen ışık kaynağının rahatsız edici parıltısıdır. 

Işık taşması (Light spill), ışığın aydınlatılacak alanın sınırı dışına yayılmasıdır.

İzinsiz ışık girişi / ışık rahatsızlığı (Light intrusion / Nuisance) da ² başkalarına rahatsızlık verebilen, fauna ve florayı olumsuz etkileyebilen, para ve enerji israfına yol açabilen rahatsız edici ışık türlerindendir.

¹Bu kılavuzda ayrıntıları verilen verilerin telif hakkı CIE'ye aittir, ciecb@cie.co.at
Bu belge, CIE 150:2017 ve CIE 126:1997 ile birlikte kullanılmalı ve bu belgelerde yer alan prosedürlerin yerine geçmemelidir. Bu dokümanlar http://cie.co.at/publications adresinden temin edilebilir ve CIE Ulusal Komitesi üyeleri bu dokümanları %66,7 indirimle satın alabilirler.

²Light trespass (ışık ihlali) terimi geçmişte kullanılmıştır ve artık kullanılmamalıdır. Trespass terimi fiziksel bir ihlali ifade eder ve ışık fiziksel olarak bir yere giremez. Bu nedenle, ışığın istenmeyen alanlara yayılmasını tanımlamak için "izinsiz ışık girişi (light nuisance)" veya "Işık taşması (light spill )" terimleri kullanılmalıdır.

1.    Dikkate alınması gereken konular 

1.1 Işığı açmadan önce düşünün. Bu gerekli mi? Başkaları üzerinde ne gibi bir etkisi olabilir? Rahatsızlık potansiyeli var mı? Aydınlatma kurulumundan kaynaklanan potansiyel olumsuz etkileri nasıl azaltabilir ve yönetebilirsiniz?

1.2 Işık kirliliğinin etkin yönetimi, hem karanlık alanların korunmasını hem de gelişmiş veya kentsel yerlerde aydınlatmanın dikkatli bir biçimde kontrol edilmesini gerektirir. Bu ikili yaklaşım olmadan yapay aydınlatmadaki kademeli artışlar çevresel kaliteyi bozmaya devam edecektir. Bu nedenle hâlihazırda aydınlatılmış alanlardaki gelişmeler dahi aydınlatmanın gerekli, orantılı ve olumsuz etkileri en aza indirecek şekilde tasarlandığını göstermelidir.

1.3 Çoğu aydınlatma işlevi için yayınlanmış standartlar ve kılavuzlar vardır, bunlara uymak rahatsız edici aydınlatma konularının azaltılmasına yardımcı olacaktır. Bu standartlara erişilebilecek kuruluşlar ayrıntılı olarak bu Kılavuz Notunun ilerleyen bölümlerinde verilmiştir.

1.4 Bu Kılavuz Notunun amacı doğrultusunda, dış aydınlatma kurulumlarından kaynaklanan rahatsız edici ışığın azaltılması konusunda kılavuzluk sağlayan aşağıda verilen Uluslararası Aydınlatma Komisyonu (Commission Internationale De L'Eclairage; CIE) iki kılavuzuna özellikle atıfta bulunulmaktadır:

•    CIE 150: 2017 Dış Aydınlatma kurulumlarından Kaynaklanan Rahatsız Edici Işığın Etkilerinin Sınırlandırılmasına İlişkin Kılavuz
•    CIE 126: 1997 Gece göğü ışıltısını En Aza İndirmek için Kılavuz İlkeler

1.5 Herhangi bir aydınlatma kurulumu düşünülürken bu iki belgeye başvurulmalı ve bunlar referans alınmalıdır.

1.6 Bu Kılavuz Notu özellikle dış aydınlatma kurulumlarının etkilerini ele almakla birlikte, ana dışa bakan yapısı şeffaf olan modern ofis blokları ve mağaza cepheleri değerlendirilirken de buradaki hususlar geçerli olabilir; çünkü bina içinden gelen ışık dış çevre için bir aydınlatma kaynağı haline gelebilir. ​​​​Bu kılavuz notu,  esasen dış aydınlatma kurulumlarının etkilerini incelemekle birlikte, cephesi şeffaf/saydam olan konut binaları, ofis binaları..vb. binalarda  ve mağaza cephelerinden/vitrinlerinden, dış ortama sızan iç aydınlatma kaynakları değerlendirlirkende dikkate alınmalıdır.
 

1.7 İlgili uygulamada kanıtlanmış deneyimi olan uzman bir aydınlatma tasarımcısının kullanılmasının, tüm rahatsız edici aydınlatma konularının azaltıldığı uygun bir aydınlatma kurulumuyla sonuçlanacağı yeterince vurgulanamaz.³

1.8 Herhangi bir aydınlatma şeması üç temel elemandan oluşur: ışık kaynağı, aydınlatma aygıtı (optik kontrol sistemini içeren) ve kurulum / montaj yöntemi.

³ Uzmanlık, ilgili nitelikler ve aydınlatma uygulamalarındaki deneyimle desteklenen bir profesyonel aydınlatma kuruluşuna üyelik yoluyla belirlenebilir 

2. Işık kaynakları (Lambalar / LED'ler)

2.1 Bir ışık kaynağının yayımladığı ışık akısı (lm, lümen) değeri, kaynak gücünün (watt) değeri ile aynı değildir. Bu konu, rahatsız edici ışık sorunlarıyla mücadelede birincil öneme sahiptir ve önemli olan lümen’dir. 

2.2 Gece yapılan görsel görevlerin çoğu sadece “görünür tayf (spektrum/spectrum)” içinde yayılan ışığa bağlıdır. Bu nedenle, özel olarak tasarlanmadığı sürece ışık kaynaklarının mor üstü ya da kızıl altı ışınımlar (raditaion/ radyasyon) yayması gerekli değildir. Dış aydınlatmada kullanılan ışık kaynaklarının çoğunluğu bu tür ışınımları/dalga boylarını içermez veya içerdikleri durumlarda tayfsal güçleri çok düşüktür.

2.3 Araştırmalar, tayfın mavi bölgesinden gelen ışığın bitkilerin ve hayvanların yaşamı üzerinde önemli ölçüde olumsuz etkileri olabileceğini göstermektedir. Aydınlatma tasarımcısı, ışık kaynağının mavi ışık tayfsal gücünü dikkate almalı ve aydınlatılacak görevin gereksinimleri ile çevredeki fauna ve flora üzerindeki etkiler arasında denge kurmaya çalışmalıdır.

2.4 Mavi ışık ve insan sirkadiyen ritimleri üzerine araştırmaların sürdüğü; Lordlar Kamarası Bilim ve Teknoloji Komitesinin Temmuz 2023 raporunda da belirtildiği üzere bu etkilerin hâlen kesin olmadığı ve dış aydınlatmadan çok iç aydınlatmayla ilişkili olabileceği not edilmiştir. Rahatsız edici ışığın yönetimi, olası olumsuz sağlık kaygılarının azaltılmasını destekleyecektir.


3.Aydınlatma Aygıtları (Işıklıklar/aydınlatma armatürleri)

3.1 Doğru montaj yüksekliğinde doğru optik dağılıma sahip aydınlatma aygıtı seçimi, ışık taşmasını ve rahatsız edici ışık etkilerini en aza indirmek ve aynı zamanda aydınlatılacak alanda, doğru aydınlatma performansını sağlamak için kritik öneme sahiptir.

3.2 Gece göğü ışıltısı, büyük şehirler, havaalanları ve endüstriyel tesislerde görülebilen, genel yayınık parlaklıktır. Bu durum hem doğal hem de yapay ışık kaynakları tarafından oluşturulabilir ve yalnızca aydınlatma tasarımına bağlı değildir. Atmosferin yapısal koşulları da (nem, gaz, bulut, pus, atmosferik kirlilik, vb.) gökyüzünün parlaklığını etkiler. Gökyüzüne/Atmosfere yayımlanan ışık ya doğrudan yukarı doğru yönlendirilmiş veya tam olarak korunmamış kaynaklardan ya da yerden veya diğer yüzeylerden yansıdıktan sonra kısmen yerdeki gözlemcilere doğru geri gelerek yayınır. Bu etki tablo 1'de gösterilmiştir.
 

3.3 Bu nedenle, aydınlatma aygıtının ışık dağılımı açısından, nasıl monte edileceğini ve nasıl ayarlacağını dikkate almak önemlidir.

3.4 Çoğu genel spor ve alan aydınlatma kurulumunda, ön camın aydınlatılan yüzeye paralel veya buna yakın bir konumda tutulacak şekilde tasarlanmış asimetrik optikli armatürlerin kullanılması, doğru şekilde yönlendirildiğinde, rahatsız edici ışığın en aza indirilmesini sağlamalıdır. 

3.5 Ek 1 ve 2’DE, aydınlatma aygıtlarının nasıl seçileceği ve gerekirse panjurlar ve ışık yönlendiriciler kullanılarak nasıl değiştirileceği hakkında daha fazla bilgi vermektedir. 

4 Yansıyan ışık; iklim koşullarına ve ilgili çok sayıdaki yüzeyin niteliğine, açısına, yansıtıcılığına ve nem düzeylerine bağlıdır; bu nedenle değerlendirilmesi çok zordur

4. Kurulum (Tesisat)

4.1 Çoğu durumda, kolonların / direklerin ufuk çizgisine karşı görülebileceği tesisatlarda gündüz peyzaj/doğal görünümü de dikkate alınarak mümkün olduğunca yüksek montaj yüksekliği kullanılması yararlı olacaktır.

4.2 CIE 150 Şekil 3’te görüldüğü gibi daha alçak montaj yüksekliği her zaman daha iyi değildir. Daha alçak montaj yüksekliği daha fazla ışık taşması ve kamaşma oluşturabilir ve ek aydınlatma noktaları gerektirebilir. CIE 150 Şekil 2’de gösterilen daha yüksek montaj yükseklikleri, daha  sar aygıt konitepe açıları kamaşmanın azaltılmasına yardımcı olabilir.  

4.3 Gece göğü ışıltısını ve kamaşmayı en aza indirmek için, herhangi bir potansiyel gözlemciye yönelen tüm aydınlatma aygıtlarının ana ışın açısı 70°’den büyük olmamalıdır. Aydınlatma aygıtının optik dağılımı, yayımlanan ışığın her zaman yatayın altında kalmasını sağlamayı hedeflemelidir.
 

 Şekil 4: Aydınlatma aygıtı ana ışın açıları
 

4.4 Ortam aydınlık düzeylerinin düşük olduğu alanlarda, kamaşma çok rahatsız edici olabilir ve aydınlatma aygıtı konumlandırırken ve açısı ayarlanırken daha fazla özen gösterilmelidir. Ev içi güvenlik aydınlatması ile ilgili olarak ILP web sitesinden GN09:2018 "Ev içi dış aydınlatma, doğru olsun!" başlıklı, ücretsiz olarak temin edilebilen bir bilgi broşürü bulunmaktadır. 

4.5 Reklam tabelaları gibi düşey elemanların yüzeyleri aydınlatılırken, mümkün olan her yerde ışığı aşağı doğru yönlendirin. Binaların dekoratif aydınlatmasında olduğu gibi yukarıdan aydınlatmaya alternatif yoksa doğru optik dağılıma sahip aydınlatma aygıtlar ve gerektiğinde yönlendiricilerin, ışık bölmelerinin ve panjurların kullanılması, yapının çevresine ve üzerine yayılan ışığın en aza indirilmesine yardımcı olacaktır.

4.6 Yol ve yaşam alanlarına yönelik dış aydınlatma kurulumlarında, kamaşma ve gece göğü ışıltısını azaltabilmek için yataya yakın ve yatayın üzerindeki ışık miktarı mümkün olduğunca azaltılmalıdır (Tablo 5 ve 6'da belirtilen üst yarı uzaya giden ışık oranlarına –ULR-bakınız). Kırsal alanlarda, üst yarı uzaya hiç ışık yönlendirmeyen (0°) tam yatay cut off (G4-G6) aydınlatma aygıtlarının kullanılması, gece göğü ışıltısını azaltmanın yanı sıra, açık alandaki bir yerin doğal görünümüme görsel müdahaleyi en aza indirmeye de yardımcı olacaktır. Bununla birlikte, bazı kent bölgelerinde, daha dekoratif bir yarımküre ve iyi bir optik ışık kontrolü ile donatılmış aydınlatma aygıtlar kabul edilebilir ve daha uygun olabilir.

Bundan sonraki bölümde " Temiz Mahalleler ve Çevre Yasası (CNEA) 2005, Ulusal Planlama Politikası Çerçevesi (NPPF), Ulusal Planlama Politikası,Çevresel Bölgeler, Bitişik Bölgelerdeki Konular, Tasarım Kılavuzu, Rahatsız Edici Işığın Kontrolü İçin Aydınlatma Parametrelerinin Önerilen En Büyük Değerleri (Görme alanındaki yüksek parıltılı aydınlatma aygıtlarının sınırlandırılması, Ulaşım sistemleri üzerindeki etkilerin sınırlandırılması,Gece göğü ışıltısının sınırlandırılması, Aşırı aydınlatılmış bina cepheleri ve tabelaların etkisinin sınırlandırılması) "  anlatılacaktır.