İnisiyatif Kullanmak ile Sorumluluk Almak Arasındaki İnce Çizgi

Levent Taşkın 

 

[Yayım Tarihi: 9 Temmuz 2026]

İş arkadaşlarımızın birçoğu iş yerindeki sorumluluk, yetki, görev tanımı gibi konularda şikâyet ederler. Bu konularda netlik olmadığı ve çoğu zaman karar alınamadığını veya karar veremediklerini iletirler. İnisiyatif kullanmaktan çekindiklerini veya inisiyatif kullandıklarında nasıl bir tepki alacakları yönetime güven duymadıklarını belirtirler. Oysa iş yerindeki güvensizlik ve yöneticinin tarzı gereği çalışanlar inisiyatif aldığında olası bir sorunda işinden olabileceği korkusu, üstlerinden azar işitme korkusu, çalışma ortamında başarısız olarak algılanma korkusu ya da tepki görme korkusu yaşamaktadır.

Bunun aksine yöneticilerde çalışanlarının yeterince inisiyatif alamadıklarını, her işi kendilerine sorduklarını ve işleri kendilerinin takip edip sonuçlandırmaktan yorulduklarını ifade ederler. Bu şikâyetlerin nedeni iki temel konuya odaklanmaktadır:

1. Yöneticilerin çalışanlara yeterince sorumluluk almalarını teşvik etmemeleri ve onların arkasında duracaklarını ifade edip göstermemeleridir. Bunda yöneticinin mikro yönetim gibi her işe dâhil olup, her aşamada işin içerisine girip bilgi sahibi olarak iş yapma biçimi ile çalışanlarına güvenmeme, yüksek ego ve aşırıcı kontrolcülük gibi kötü bir yönetim tarzının etkisi olabilir. Çalışanına yetki verdiği kısımları net olarak tanımlayan, kontrol kriterlerini belirleyen, çalışanını yol gösterip karar alma ve sorumluluk alma becerileri için yüreklendiren, çalışan hata yaptığında arkasında duran ve ona özgüven aşılayan yöneticiler sahip çalışanlar kolayca inisiyatif alırlar.

2. Çalışanın inisiyatif almakla, sorumluluk almak arasındaki farkı bilmemesi en önemli etkendir. Çalışanın bildiği bilmediği, analiz yapıp yapamadığı, yetkisini aşıp aşmadığını kontrol etmediği her konuda inisiyatif kullanmaya çalışması hatayı beraberinde getirir. Burada önemli olan şey iş tanımınıza, yetkinize ve işin akışına uyan durumlarda eyleme geçerek inisiyatif kullanmaktır. Ancak daha da önemlisi, çalışan inisiyatif kullanırken şunu çok iyi bilmelidir ki, işin sonucuna ait tüm sorumluluk kendisine ait olacaktır. Bu sorumluluğu da üstlenmeyi kabul ettiğinin bilincinde olmalıdır. İnisiyatif kullanmak, sonucuna ait sorumluluğu üstlenmek ve kabul etmektir. 

Yetkiniz ve görev tanımınızın çok dışında inisiyatif kullandığınızda aldığınız sorumluluk hem sizin hem de sonuçtan etkilenecek kişiler için büyük risk taşıyabilir. Yetkiniz dışında sorumluluk aldığınızda sonuç başarılı ise size takdir gelebilir. Bazen başarılı sonuç alsanız da yetki aşımı için onay almadığınız veya yöneticinize bilgi vermediğiniz için ihtar veya uyarıda gelebilir. Ancak, yetkiniz dışında sorumluluk alıp inisiyatif kullandığınız bir iş olumsuz sonuçlanırsa, o zaman her konuda sıkıntınız olacaktır ve konuya bağlı olarak iş akdinizin sona ermesine kadar giden süreçler yaşayabileceksiniz. Bunun bilincinde olmalısınız. Bu nedenle inisiyatif kullanırken yetki sınırlarınızın dışında iseniz önce yöneticinize bilgi vermek ve gerekirse onay alarak devam etmek en doğrusudur. Yöneticinize hangi durumlarda nasıl inisiyatif kullanabileceğinizi sorun. İnisiyatif kullanmanız halinde olabileceklerin doğuracağı sonuçları, yetkileriniz sınırlarını zorlayın ve tüm bunlardan yöneticinizin bilgisi olsun. 
 

Yetki sınırlarınız ve görev tanımlarınız içerisinde olan konularda ise inisiyatif kullanmaktan çekinmeyin. Ancak sorumluluğundan kaçmayın. Sorumluluğu ile birlikte hareket edin. İnisiyatif kullanmak zekânızı ve başarınızı göstermek için iyi bir fırsattır. İnisiyatif kullanırken mutlaka fayda maliyet analizi yaparak doğru kararlar vermeye çalışın. Yetki sınırlarınız iyi bilin ve verilen yetkileri kullanmakta kararlı davranın. Sorumluluk almaktan çekinmeyin. Analiz yapın ve sonuç odaklı düşünerek bilgi ve tecrübenize güvenerek elinizi taşın altına koymaktan çekinmeyin. 

Hiçbirimiz yeteneklerimizi doğduğumuzda kazanmadık. Yaptığımız her iş, aldığımız her sorumluluk ve bize verilen her yetki bunları nasıl kullandığımızla alakalı ve gelişmemize yardımcı olan durumlardır. Yönetici olmak risk almak, inisiyatif kullanmak, karar vermek ve sorumluluk almakla doğru orantılıdır. İnisiyatif kullanmayı ve sorumluluk almayı bilmek yönetsel becerilerinizi geliştirir. Yöneticiler bu tür çalışanlarını daha fazla destekler ve kişisel gelişimlerine daha fazla destek olurlar.