[Yayım Tarihi: 13 Ekim 2026]


"Işıkla kontrol edilen iyon kanalları ve optogenetik alanındaki keşifleri nedeniyle" Nobel kazanan optogenetiğin (ışık ve genetik yöntemlerle beyin hücrelerini kontrol etme teknolojisi) öncü isimleri:

Kari Deisseroth, 1971 doğumlu. 1998'de doktora ve 2000’de tıp doktoru derecelerini Stanford Üniversitesinden (ABD) almıştır. Hovvard Hughes Tıp Enstitüsü ve Stanford Üniversitesinde DH Chen Profesörü, Biyomühendislik ve Psikiyatri ve Davranış Bilimleri Profesörüdür.

Peter Hegemann, 1954 doğumlu. Doktora derecesini 1984 yılında Almanya'nın Martinsried kentindeki Max Planck Biyokimya Enstitüsü'nden aldı. Almanya'daki Humboldt Berlin Üniversitesi'nde Hertie Nörobilim Kıdemli Profesörü olarak görev yapmaktadır. Ödüle konu olan keşifler, Almanya'nın Martinsried kentindeki Max Planck Biyokimya Enstitüsü'nde gerçekleştirilmiştir.

Georg Nagel, 1953 doğumlu. 1988 yılında Almanya, Frankfurt Üniversitesinden doktora derecesi aldı. Almanya, VVürzburg Üniversitesi, Moleküler Bitki Fizyolojisi ve Biyofiziği Bölümü - Botanik I'de Moleküler Bitki Fizyolojisi Profesörü. Ödüllü keşifleri, Almanya, Frankfurt'taki Max Planck Biyofizik Enstitüsü'nde yapılmıştır.

Optogenetik, seçilmiş sinir hücrelerine genetik yöntemle ışığa duyarlı protein yerleştirip bu hücreleri ışıkla açıp kapatan teknik. Yapay zekâ destekli beyin-bilgisayar arayüzleri (BCI) ve gen terapileriyle birleştiğinde, geleceğin kişiselleştirilmiş nöro teknolojisinin omurgası olacak bir alan.

Nasıl çalışıyor?

2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü, sinir hücrelerinin canlı beyinde anıları, duyguları ve davranışları nasıl şekillendirdiğini göstermeyi mümkün kılan bir yöntem olan optogenetik alanına verildi. Peter Hegemann ve Georg Nagel, tek hücreli bir alg'de olağanüstü bir protein olan kanalrodopsini keşfettiler.

Kari Deisseroth, bu proteini sinir hücreleri için ışıkla kontrol edilen bir anahtara dönüştürdü. Bu bilim dalı sahipleri, sinirbilimde yeni bir dönemin temellerini attılar.
 
Nobel Fizyoloji veya Tıp Komitesi Başkanı Per Svenningsson, "Optogenetik, bir zamanlar sadece hayalini kurabildiğimiz bir şekilde beyni haritalama fırsatları sunuyor" diyor.

Her şey Peter Hegemann'ın merakıyla başladı. Tek hücreli bir alg olan Chlamydomonas'ın bir ışık kaynağına doğru nasıl yüzebildiğini merak ediyordu. 2000'li yılların başlarında, o ve Georg Nagel, hücre yüzeyinde bulunan ve benzersiz özelliklere sahip bir alg proteini olan kanalrodopsini keşfettiler. Mavi ışıkla aydınlatıldığında, proteinin içinden bir kanal açılıyor. Ardından yüklü iyonlar hücreye akarak elektriksel bir dürtü oluşturuyor. Proteini hangi hücreye koyarlarsa koysunlar, o hücrelerin ışığa duyarlı hale geldiğini buldular.

Kari Deisseroth, kanalrodopsin genini farelerden alınan sinir hücrelerine aktardı. Hücreleri mavi ışıkla aydınlatarak bir sinir sinyali tetiklemeyi başardı.