Editör

ETP  Yıldırımdan Korunma Çalışma Grubu 

Yalçın Tezcan
 

[Yayım Tarihi: 25 Eylül 2026)
 

Özet
IEC 62305-3:2024, yıldırımdan korunma sisteminin (LPS) yapı üzerindeki fiziksel uygulamasını, dış yıldırımdan korunma sisteminin bileşenlerini, eşpotansiyel bağlantıyı, topraklama düzenlerini ve kişilerin dokunma/adım gerilimlerine karşı korunmasını kapsar. IEC webstore sayfasında 2024 tarihli üçüncü baskının, 2010 tarihli ikinci baskıyı iptal edip onun yerine geçtiği ve teknik revizyon niteliğinde olduğu belirtilmektedir.[1]

Bu baskıda özelliklemetal levha ve metal boru doğal bileşenlerinin kalınlıkları,sıcak nokta ve tutuşma etkileri,yüksek binalarda yan koruma,çatı ve yeşil çatı uygulamaları,havuz ve çatıdaki kişilerin korunması,izole ve elektriksel olarak yalıtılmış LPS ayrımı,IEC 62561 bileşen standardı ilişkisi,temel topraklama elektrodu ayrıntılarıvetesisat hatları için yıldırımdan korunma eşpotansiyel bağlantısıöne çıkmaktadır. Bu makalede söz konusu farklar, proje ve saha uygulaması açısından değerlendirilmektedir.

IEC 62305-3’ün Uygulamadaki Rolü

IEC 62305-3, risk yönetimi sonucunda seçilen koruma seviyesinin sahada nasıl uygulanacağını belirleyen standarttır. Hava sonlandırma sistemi, iniş iletkenleri, topraklama sistemi, eşpotansiyel bağlantı, ayırma mesafesi, doğal bileşenlerin kullanımı ve kişilerin tehlikeli dokunma/adım gerilimlerine karşı korunması bu bölümde ele alınır.
 

Metal Levha ve Metal Borularda Doğal Bileşen Yaklaşımı

Edition 3’te dikkat çeken değişikliklerden biri, metal levha ve metal boruların doğal hava sonlandırma bileşeni olarak kullanılmasına ilişkin kalınlık ve uygunluk kriterlerinin daha açık hale gelmesidir. Kullanıcı tarafından paylaşılan sunumda, metal levha veya metal borular için kalınlık değerlerinin değiştirildiği ve standardın Tablo 6 ile Tablo 7 bilgilerinin yeniden düzenlendiği belirtilmiştir.
Bu değişiklik, sahada sık karşılaşılan “metal çatı zaten doğal yakalama ucu görevi görür” yaklaşımının daha dikkatli ele alınmasını gerektirir. Metal levha yalnızca sürekliliği ve bağlantısı nedeniyle değil, yıldırım akımının oluşturacağı ısıl etkilere ve olası delinme/tutuşma riskine karşı da değerlendirilmelidir. İnce kaplama malzemeleri, membran altı metal tabakalar, sandviç paneller veya yanıcı malzeme ile temas eden metal yüzeyler için bu değerlendirme kritik hale gelir.


Sıcak Nokta Etkisi ve Tutuşma Riskinin Değerlendirilmesi

Kullanıcı tarafından paylaşılan sunumda Edition 3 ile “sıcak noktaların” tanıtıldığı ve özellikle 5 mm’den ince metal çatılarda yıldırım çarpmasına bağlı tutuşma veya sıcaklık artışı riskine dikkat çekildiği görülmektedir. Yıldırım akımının metal yüzeyde oluşturduğu lokal ısınma, doğrudan delme etkisinden bağımsız olarak alt katmanlardaki yanıcı malzemeleri etkileyebilir.



Şekil: IEC 62305-3: sıcak nokta ve metal çatı etkileri


Bu konu, özellikle endüstriyel çatı kaplamaları, depolama tesisleri, lojistik merkezleri, üretim tesisleri ve güneş enerjisi santrali yerleştirilen büyük çatı alanlarında önemlidir. Çatı yüzeyinin doğal bileşen olarak kabul edilmesi, alttaki yangın yükü ve malzeme davranışı dikkate alınmadan güvenli bir varsayım değildir.

  

Yüksek Binalarda Yan Koruma

Edition 3’ün uygulamada önemli sonuçlar doğuracak başlıklarından biri,60 m’den yüksek yapılarda yan koruma yaklaşımıdır. Kullanıcı tarafından paylaşılan sunumda yüksekliği 60 m’yi aşan yapılarda üst kısımdaki yan yüzeylerin korunmasının gerekli olduğu, 60 m’nin altında ise bu riskin ihmal edilebileceği belirtilmektedir. Ayrıca LPL IV’e karşılık gelen 60 m yarıçaplı yuvarlanan küre yönteminin üst %20’lik kısımda uygulanabileceği açıklanmaktadır.


  Şekil: IEC 62305-3: yüksek binalarda yan koruma yaklaşımı
    
      Bu değişiklik, yüksek yapıların yalnızca çatı kotundan korunmasının yeterli olmayabileceğini gösterir. Cephedeki metal elemanlar, dış cephe sistemleri, balkonlar, cephe bakım rayları, antenler, reklam panoları ve cepheye monte teknik ekipmanlar yan darbe açısından değerlendirilmelidir. Bu değerlendirme, mimari cephe tasarımıyla elektrik mühendisliği tasarımının daha erken aşamada birlikte çalışmasını gerektirir.


Çatılarda, Yeşil Çatılarda ve Kullanıcı Alanlarında Koruma

Kullanıcı tarafından paylaşılan sunumda yeşil çatılar, çatıdaki tesisatlar ve çatıdaki kullanıcı alanları için çok sayıda örnek verilmektedir. Özellikle yeşil çatı üzerine 5 m x 5 m ağ kullanılması, izole LPS’nin tasarlanması ve çatı havuzları gibi alanlarda tehlikeli dokunma/adım gerilimlerine karşı önlem alınması dikkat çekmektedir.


Şekil: IEC 62305-3: yeşil çatılar ve ağ yöntemi uygulaması

  Yeşil çatılar artık yalnızca mimari veya sürdürülebilirlik unsuru değildir; bakım personeli, sulama sistemleri, metal korkuluklar, drenaj elemanları, PV sistemleri ve ziyaretçi erişimi nedeniyle elektriksel güvenlik boyutu da taşır. Bu alanlarda LPS geometrisinin yanı sıra kişilerin yıldırım anında maruz kalabileceği potansiyel farkları da değerlendirilmelidir.


Dokunma ve Adım Gerilimlerine Karşı Koruma

IEC 62305-3, kişilerin yıldırım akımı nedeniyle oluşabilecek tehlikeli dokunma ve adım gerilimlerine karşı korunmasını ele alır. Edition 3’te bu konunun özellikle çatıdaki havuzlar, açık alanlar ve özel kullanıcı erişimi olan bölgelerde daha görünür hale geldiği anlaşılmaktadır.


Şekil: IEC 62305-3: çatı havuzlarında dokunma ve adım gerilimi önlemleri

Dokunma gerilimi, kişinin yıldırım akımı taşıyabilecek bir iletken bölüme dokunması halinde vücudu üzerinden oluşabilecek potansiyel farkla ilgilidir. Adım gerilimi ise yıldırım akımının toprak veya iletken yüzey üzerinde yayılması sırasında iki ayak arasındaki potansiyel farktan kaynaklanır. Çatı havuzları, seyir terasları, metal korkuluklar ve açık bakım yolları bu açıdan kritik örneklerdir.



İzole LPS ve Elektriksel Olarak Yalıtılmış LPS Ayrımı

Edition 3’teki en önemli terminolojik ve uygulama odaklı açıklıklardan biri,izole LPSileelektriksel olarak yalıtılmış LPSarasındaki ayrımdır. Kullanıcı tarafından paylaşılan sunumda izole LPS’nin korunacak yapıyla fiziksel ve elektriksel teması olmayan sistem olarak, elektriksel olarak yalıtılmış LPS’nin ise fiziksel temas bulunabilen ancak iletken bölümler arasında ayırma mesafesinin korunduğu sistem olarak açıklandığı görülmektedir.


Şekil: IEC 62305-3: izole LPS ve elektriksel olarak yalıtılmış LPS ayrımı

Bu ayrım, özellikle çatı üstü PV sistemleri, telekom ekipmanları, HVAC cihazları, antenler, patlayıcı ortam riski olan tesisler ve hassas elektronik sistemler açısından önemlidir. Tasarımcı, yalnızca yakalama ucunu yerleştirmekle yetinmemeli; yıldırım akımının korunacak sistemle galvanik veya kapasitif/indüktif etkileşimini de değerlendirmelidir.

IEC 62561 Serisi ile LPS Bileşen Uygunluğu

IEC 62305-1’de başlayan IEC 62561 bağlantısı, IEC 62305-3 uygulamasında daha somut hale gelir. IEC webstore özetinde IEC 62305-1:2024’te Ek D aracılığıyla IEC 62561 serisine atıf yapıldığı belirtilmiştir.[2] Kullanıcı tarafından paylaşılan sunumda ise yıldırımdan korunma sistemi bileşenlerinin IEC 62561-1 ila IEC 62561-8’e göre test edilmesi gerektiği ve doğal bileşenler dışındaki bileşenlerin ilgili ürün standardına göre değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmektedir.

Bu yaklaşım, malzeme seçiminde belgelendirme ve izlenebilirliği güçlendirir. Sahada sık karşılaşılan standart dışı bağlantı elemanları, uygun olmayan klemensler, korozyon uyumsuzlukları veya mekanik dayanımı yetersiz bileşenler, LPS’nin gerçek yıldırım olayındaki performansını zayıflatabilir.

Temel Topraklama Elektrodu, Kombine Temel Topraklama ve Ring Elektrot

Kullanıcı tarafından paylaşılan sunumda temel topraklama elektrodu, kombine temel topraklama elektrodu ve ring topraklama elektrodu ayrımları ayrıntılandırılmıştır. Özellikle IEC 62305-3 kapsamında betonarme temelin yıldırımdan korunma topraklama sisteminin bir parçası olarak değerlendirilmesi, bağlantı sürekliliği ve korozyon davranışı bakımından önemlidir.


Şekil: IEC 62305-3: temel topraklama elektrodu ve kombine topraklama yaklaşımı

Topraklama sistemi yalnızca düşük direnç hedefiyle tasarlanmaz. Yıldırım akımının yayılması, potansiyel dengeleme, adım gerilimi, elektromanyetik kuplaj ve iç sistemlerin korunması açısından da belirleyicidir. Bu nedenle temel topraklama, ring topraklama ve eşpotansiyel bağlantı düzeni birlikte tasarlanmalıdır.



Tesisat Hatları İçin Yıldırımdan Korunma Eşpotansiyel Bağlantısı

Edition 3’te, yapıya giren güç, haberleşme ve diğer tesisat hatlarının yıldırımdan korunma eşpotansiyel bağlantısına ilişkin açıklıkların arttığı görülmektedir. Kullanıcı tarafından paylaşılan sunumda düşük gerilim güç tesisatlarında ve telekomünikasyon hatlarında SPD boyutlandırması için yıldırım akımının daha doğru tahsis edilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu konu IEC 62305-1 ve IEC 62305-4 ile de bağlantılıdır.[2] [3]

Eşpotansiyel bağlantı, yalnızca metal boruların veya topraklama baralarının birbirine bağlanması değildir. Yapıya giren her iletken hat, yıldırım akımı veya indüklenen darbe gerilimi taşıma potansiyeline sahiptir. Bu nedenle bağlantı noktaları, SPD konumları, kablo ekranları, güç ve veri hatları birlikte değerlendirilmelidir.

Sonuç

IEC 62305-3:2024, yıldırımdan korunma sisteminin saha uygulamasını daha ayrıntılı, ürün standardı ile daha ilişkili ve insan güvenliği açısından daha duyarlı hale getirmektedir. Metal levha ve boruların doğal bileşen olarak kullanımı, sıcak nokta etkileri, yüksek binalarda yan koruma, yeşil çatılar, çatı havuzları, dokunma/adım gerilimleri, izole LPS ayrımı, IEC 62561 bileşen uygunluğu ve temel topraklama ayrıntıları, Edition 3’ün uygulamadaki en önemli farklılıklarıdır.

ETP okuyucuları için temel sonuç şudur: IEC 62305-3:2024, LPS tasarımını yalnızca geometrik yerleşim veya topraklama direnci hesabı olarak görmez. Güncel yaklaşım, malzeme uygunluğu, yangın davranışı, kullanıcı erişimi, iç sistemlerle etkileşim, ayırma mesafesi ve potansiyel dengeleme gibi çok sayıda değişkeni aynı mühendislik bütünlüğü içinde ele almayı gerektirir.

ETP Not: Bu yazı dizisinin   hazırlanması sürecinde üretken yapay zekâ araçlarından araştırma desteği, içerik organizasyonu, taslak oluşturma, dil düzenleme  ve editoryal destek amacıyla yararlanılmıştır. Tüm teknik değerlendirmeler, yorumlar, kaynak doğrulamaları ve nihai editoryal kararlar yazar tarafından gerçekleştirilmiştir. Makaledeki görüş ve sonuçların sorumluluğu tamamen yazara aittir.

Kaynaklar

[1]: https://webstore.iec.ch/en/publication/33680 "IEC 62305-3:2024 — Protection against lightning - Part 3: Physical damage to structures and life hazard"
[2]: https://webstore.iec.ch/en/publication/27136 "IEC 62305-1:2024 — Protection against lightning - Part 1: General principles"
[3]: https://webstore.iec.ch/en/publication/29590 "IEC 62305-4:2024 — Protection against lightning - Part 4: Electrical and electronic systems within structures"
[4]: https://www.electropedia.org/ "IEC Electropedia — The World's Online Electrotechnical Vocabulary"
[5]: https://www.elektriktesisatportali.com/elektrik-tesisat-teknik-terimler-sozlugu.html "ETP Elektrik Tesisat Teknik Terimler Sözlüğü"