Editör
ETP  Yıldırımdan Korunma Çalışma Grubu 
Yalçın Tezcan


 

[Yayım Tarihi: 26 Ağustos 2026)

Özet

IEC 62305 serisinin 2024 yılında yayımlanan üçüncü baskısı, yıldırımdan korunma tasarımında yalnızca hesap tablolarını güncelleyen sınırlı bir revizyon değildir. Seri, yıldırımdan korunma sistemi (LPS), aşırı gerilim koruma düzenleri (SPD), iç sistemlerin sürekliliği, kamuya etkisi olan kayıp türleri ve LPS bileşenlerinin uygunluğu arasında daha güçlü bir teknik bağ kurmaktadır. IEC 62305-1:2024, standart serisinin  genel ilkeler standardı olarak bu değişimlerin kavramsal omurgasını oluşturur. IEC webstore sayfasında standardın yapıların, tesisatların, içeriklerin ve kişilerin yıldırıma karşı korunmasına ilişkin genel ilkeleri verdiği; 2024 baskısının 2010 ikinci baskıyı iptal edip yerine geçtiği ve teknik revizyon niteliğinde olduğu belirtilmektedir.[1]

Bu makalede IEC 62305-1:2024’ün Edition 2’ye göre öne çıkan farkları, uygulama ve projelendirme bakımından değerlendirilmektedir. Terim kullanımında IEC Electropedia / International Electrotechnical Vocabulary (IEV) temel alınmış, Türkçe teknik karşılıklarda ETP Teknik Terimler Sözlüğü’nde kullanılan yaklaşım ve Türkiye’deki yerleşik uygulama dili gözetilmiştir.[2] [3]

IEC 62305-1’in Serideki Yeri

IEC 62305-1, IEC 62305 serisinin kavramsal başlangıç noktasıdır. Risk yönetiminin ayrıntılı yöntemi IEC 62305-2’de, yapıların fiziksel hasar ve can güvenliği yönünden korunması IEC 62305-3’te, yapı içindeki elektrik ve elektronik sistemlerin yıldırım elektromanyetik darbesi (LEMP) etkilerine karşı korunması ise IEC 62305-4’te ele alınır. Bu nedenle IEC 62305-1’deki değişiklikler, diğer üç standardın yorumlanmasını doğrudan etkiler.
 

Başlık	Edition 2 (2010) Yaklaşımı	Edition 3 (2024) ile Öne Çıkan Yön	Uygulama Etkisi
LPS bileşenleri	Genel bileşen uygunluğu ve uygulama kuralları	IEC 62561 serisine daha açık bağlantı	Tasarımda kullanılan bağlantı elemanı, iletken, topraklama bileşeni ve yalıtkan bileşenlerin doğrulanabilir ürün standardı ile ilişkilendirilmesi gerekir.
Kayıp türleri	Risk bileşenleri ve kayıp türleri serinin risk yönetimi bölümünde ele alınır	Kamu ile ilgili kayıp türleri kavramı güçlendirilmiştir	Yalnızca tesis sahibinin ekonomik kaybı değil, kamusal hizmet sürekliliği ve toplumsal etki de değerlendirmeye dahil edilmelidir.
İç sistemlerin kullanılabilirliği	İç sistem arızaları risk yönetimi içinde değerlendirilir	İç sistemlerin kullanılabilirliğini bozabilecek hasar sıklığı kavramı eklenmiştir	Veri merkezleri, hastaneler, endüstriyel otomasyon, haberleşme ve güvenlik sistemleri için süreklilik hedefleri daha görünür hale gelir.
SPD boyutlandırması	Güç ve telekom sistemleri için genel darbe akımı yaklaşımı	Yıldırım çakmalarına bağlı darbe akımları daha doğru belirlenmiştir	SPD seçimi yalnızca nominal gerilim seviyesiyle değil, beklenen yıldırım akımı paylaşımıyla birlikte ele alınmalıdır.

IEC 62561 Serisi ile Bağın Güçlenmesi

IEC 62305-1:2024’ün IEC tarafından yayımlanan değişiklik özetinde ilk dikkat çekici husus, Ek D’de IEC 62561 serisine atıf yapılarak ilgili yıldırımdan korunma sistemi bileşenleriyle bağlantı kurulmasıdır.[1] Bu ifade, uygulamada çok önemlidir; çünkü LPS tasarımının güvenilirliği yalnızca geometrik yerleşime veya hesaplanan ayırma mesafesine bağlı değildir. Kullanılan bağlantı elemanları, iletkenler, topraklama elektrotları, muayene klemensleri ve yalıtkan bileşenler de yıldırım akımının termik, elektrodinamik ve korozyon etkilerine dayanmalıdır.

Uygulama açısından sonuç:IEC 62305-1:2024, projeci ve kontrol mühendisini “LPS var mı?” sorusundan “LPS, uygun bileşenlerle ve doğrulanabilir ürün standardı ilişkisiyle kurulmuş mu?” sorusuna yönlendirmektedir.

Bu yaklaşım, özellikle yüksek yıldırım koruma seviyelerinde (LPL I ve LPL II) bağlantı elemanlarının, iniş iletkenlerinin ve eşpotansiyel bağlantı noktalarının test sınıfı bakımından değerlendirilmesini zorunlu hale getirir. Kullanıcı tarafından paylaşılan sunumda da IEC 62305-3 bölümünde LPS bileşenlerinin IEC 62561-1 ila IEC 62561-8’e göre test edilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu vurgu, IEC 62305-1’de başlayan genel ilkenin IEC 62305-3 uygulama kurallarına yansımasıdır.

Kamu ile İlgili Kayıp Türleri ve Risk Yönetimine Etkisi
IEC 62305-1:2024’ün ikinci önemli değişiklik alanı, risk yönetiminde kamu ile ilgili kayıp türleri kavramının öne çıkarılmasıdır.[1] Yıldırımdan korunma projelerinde geleneksel yaklaşım çoğu zaman binanın fiziksel hasarı, yangın riski ve doğrudan can güvenliği üzerinden ilerlemiştir. Oysa modern yapılarda yangın algılama, acil anons, bilgi işlem, haberleşme, güvenlik, proses kontrol ve enerji sürekliliği sistemleri, yapının toplumsal işlevi açısından kritik hale gelmiştir.

Bu nedenle yeni baskının bakış açısı, hastane, havaalanı, raylı sistem istasyonu, veri merkezi, kamu binası, enerji üretim tesisi veya yoğun kullanımlı ticari yapı gibi tesislerde daha geniş bir sorumluluk alanı doğurur. Risk değerlendirmesinde yalnızca tesis sahibinin maddi kaybı değil; hizmet kesintisinin kamu düzeni, can güvenliği, ekonomik süreklilik ve acil durum yönetimi üzerindeki etkisi de dikkate alınmalıdır.

Yapı İçindeki İç Sistemlerin Kullanılabilirliğini Bozan Hasar Sıklığı

IEC 62305-1:2024, yapı içindeki iç sistemlerin kullanılabilirliğini bozabilecek hasar sıklığı kavramını tanıtmaktadır.[1] Bu değişiklik, IEC 62305-4 ile doğrudan bağlantılıdır. Çünkü iç sistemlerin korunması artık yalnızca “cihaz yanmasın” hedefiyle değil, “sistem işlevini sürdürebilsin” hedefiyle ele alınmalıdır.
 

Sistem Türü	Edition 3 Bakımından Kritik Soru	Tasarım Sonucu
Yangın algılama ve acil anons	LEMP etkisi sistemin kullanılabilirliğini bozabilir mi?	Koordineli SPD, ekranlama, kablo güzergâhı ve eşpotansiyel bağlantı birlikte değerlendirilir.
Veri merkezi ve haberleşme	Tek bir yıldırım olayı hizmet sürekliliğini kesebilir mi?	SPD boyutlandırması, topraklama empedansı ve telekom hatlarında darbe akımı paylaşımı önem kazanır.
Endüstriyel otomasyon	Geçici aşırı gerilim proses duruşuna yol açabilir mi?	Saha kabloları, kontrol panoları ve güç beslemeleri için bütünleşik SPM gerekir.
Güvenlik ve erişim kontrol	Arıza tahliye veya güvenlik işlevini etkiler mi?	Düşük gerilim ve zayıf akım sistemleri birlikte korunmalıdır.

Bu yaklaşım, tasarımcı açısından IEC 62305-1 ile IEC 62305-4 arasında açık bir köprü kurar. LPS, SPD, topraklama ve eşpotansiyel bağlantı tasarımı artık birbirinden bağımsız disiplinler gibi değil, aynı risk azaltma zincirinin halkaları olarak ele alınmalıdır.

SPD Boyutlandırması İçin Darbe Akımlarının Daha Açık Belirlenmesi

IEC 62305-1:2024’ün dördüncü önemli değişikliği, düşük gerilim güç sistemleri ve telekomünikasyon sistemlerinde
SPD boyutlandırması için yıldırım çakmalarına bağlı darbe akımlarının daha doğru belirlenmesidir.[1] Kullanıcı tarafından paylaşılan sunum, özellikle veri hatlarında tel başına olası darbe akımının daha net tahsis edildiğini göstermektedir. Aynı sunumda, iç sistemlerde yıldırımdan korunma eşpotansiyel bağlantısı için kısmi yıldırım akımı hesabında dış LPS’nin ilgili kısmından akan yıldırım akımı, iç sistem kablosundaki iletken sayısı ve ekranlı/ekransız kablo durumu birlikte ele alınmaktadır.

Bu değişiklik, SPD seçiminde sık görülen bir eksikliği gidermeye yöneliktir. Uygulamada SPD’ler çoğu zaman gerilim koruma seviyesi (Up), tip sınıfı veya pano konumu üzerinden seçilir. Ancak yıldırım akımının kablo ekranları, çok damarlı hatlar, güç iletkenleri ve telekom hatları arasında nasıl paylaşıldığı dikkate alınmazsa SPD’nin darbe akımı dayanımı yanlış belirlenebilir.
 

Kablo Durumu	Edition 3’te Öne Çıkan Değerlendirme	Pratik Sonuç
Ekransız güç kablosu	Kısmi yıldırım akımı iletken sayısına göre paylaştırılır	Hat başına darbe akımı hesabı SPD seçimini etkiler.
Ekranlı kablo	Ekranın ohmik direnci ile iç iletken direnci hesaba katılır	Ekranın akım taşıma katkısı dikkate alınmadan yapılan seçim eksik kalabilir.
Veri/telekom hattı	Tel başına darbe akımı tahsisi daha açık hale gelir	Telekom SPD’lerinde yalnızca kategori değil, beklenen darbe akımı da önemlidir.

 

Proje Dokümanı	Edition 3 Sonrası Beklenen Açıklık
Risk değerlendirme raporu	Kayıp türleri, kamu etkisi ve iç sistem kullanılabilirliği açıkça belirtilmelidir.
LPS hesapları	LPL, yıldırım akımı paylaşımı, ayırma mesafesi ve kullanılan yöntem gerekçelendirilmelidir.
SPD koordinasyon tablosu	SPD tipi, konumu, Up değeri, darbe akımı dayanımı ve ilgili hat türü birlikte verilmelidir.
Malzeme listesi	LPS bileşenlerinin IEC 62561 serisiyle ilişkisi ve test sınıfı izlenebilir olmalıdır.
Muayene ve bakım planı	İç sistem sürekliliği ve SPM kontrolleri bakım programına dahil edilmelidir.

Sonuç

IEC 62305-1:2024, IEC 62305 serisinin genel ilkelerini güncellerken yıldırımdan korunmayı daha bütünleşik, izlenebilir ve sistem sürekliliği odaklı bir çerçeveye taşımaktadır. Edition 3’ün en önemli katkısı, LPS bileşenlerinin IEC 62561 serisiyle ilişkilendirilmesi, risk yönetiminde kamu ile ilgili kayıp türlerinin vurgulanması, iç sistemlerin kullanılabilirliğini bozabilecek hasar sıklığının tanımlanması ve SPD boyutlandırması için darbe akımlarının daha doğru belirlenmesidir.

ETP okuyucuları için temel mesaj şudur: Yeni baskı, yıldırımdan korunmayı yalnızca çatıdaki yakalama ucu, iniş iletkeni ve topraklama elektrodundan ibaret görmemektedir. Güncel yaklaşım; LPS, SPD, eşpotansiyel bağlantı, topraklama, yapıdaki iç sistem sürekliliği ve kamu etkisini birlikte ele alan mühendislik bütünlüğünü zorunlu kılmaktadır.


ETP Not: Bu yazı dizisinin   hazırlanması sürecinde üretken yapay zekâ araçlarından araştırma desteği, içerik organizasyonu, taslak oluşturma, dil düzenleme  ve editoryal destek amacıyla yararlanılmıştır. Tüm teknik değerlendirmeler, yorumlar, kaynak doğrulamaları ve nihai editoryal kararlar yazar tarafından gerçekleştirilmiştir. Makaledeki görüş ve sonuçların sorumluluğu tamamen yazara aittir.

Kaynaklar

[1]: https://webstore.iec.ch/en/publication/27136 "IEC 62305-1:2024 — Protection against lightning - Part 1: General principles"
[2]: https://www.electropedia.org/ "IEC Electropedia — The World's Online Electrotechnical Vocabulary"
[3]: https://www.elektriktesisatportali.com/elektrik-tesisat-teknik-terimler-sozlugu.html "ETP Elektrik Tesisat Teknik Terimler Sözlüğü"
[4]: https://webstore.iec.ch/en/publication/33680 "IEC 62305-3:2024 — Protection against lightning - Part 3"
[5]: https://webstore.iec.ch/en/publication/29590 "IEC 62305-4:2024 — Protection against lightning - Part 4"