Elektrikli Araçlarda DA Şarj Bağlantısının Otomatik Bağlantı Cihazı (ACD) İçin
Elektriksel Bağlantı Arabirimi 
IEC 63407:2026 

Sabri Günaydın
 

[Yayım Tarihi: 10 Kasım 2026]


Elektrikli otobüs ve kamyonların kısa sürede yüksek miktarda enerjiyle şarj edilmesi, elle kullanılan yüksek akımlı bağlantıların taşınması ve güvenli işletilmesi açısından güçlükler yaratır. IEC 63407:2026, bu tür uygulamalarda otomatik olarak kurulan iletken şarj bağlantısının elektriksel bağlantı arabirimini ele alır.

Standardın İngilizce başlığındaki( Conductive charging of electric vehicles - Contact interface for automated connection device ,ACD) “contact interface” , bu makalede “elektriksel bağlantı arabirimi”, otomatik bağlantı cihazı (ACD) ile karşı parçasının birleştiği fiziksel bağlantı düzenini ifade eder. Burada söz konusu olan, güç aktarımı ile sinyal ve kontrol işlevleri için kullanılan fiziksel elektriksel bağlantıların arabirimidir. Otomatik bağlayıcı(automatic coupler) , elektriksel bağlantıları taşıyan hareketli otomatik bağlantı cihazı (automated connection device, ACD) ile sabit bağlantıları taşıyan ACD karşı parçasından oluşur.


Standart tam olarak neyi kapsıyor?

IEC 63407:2026; kontrol düzenekleri içeren elektrikli araç iletken şarj sistemlerinde kullanılan, standartlaştırılmış yapıdaki otomatik bağlayıcılara uygulanır. Kapsamdaki anma çalışma gerilimi en fazla 1.500 V DA’dır. Standart, IEC 61851-23-1’de belirtilen devreler için izole iletken şarj sistemlerinde kullanılan yüksek güçlü DA arabirimlerini konu alır.

Kapsam, herhangi bir otomatik bağlantı fikrini değil, yalnızca standardın normatif Ek A, B, C ve D’sinde tanımlanan bağlayıcı düzenlerini içerir. Bu ACD’ler yalnızca şarj modu 4 kapsamında ve IEC 61851-23-1:2026’nın 3.1.201 ile 3.1.202 maddelerinde tanımlanan D veya E durumunda kullanılır.

Standart; bağlayıcının güvenlik, işlev ve deney gereklerini tanımlar. Farklı teknolojilerle gerçekleştirilen otomatik bağlayıcı arasında uyuma yardımcı olacak temel parametreleri belirler. Bununla birlikte, bakım çalışmalarına ilişkin bütün güvenlik yönlerini kapsamaz; bakım prosedürleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Normatif eklerde ele alınan yerleşimler şöyledir:

Ek    ACD ve karşı parçanın yerleşimi

A    ACD altyapıda, karşı parça aracın tavanında; farklı tavan bağlantı çubuğu ve  bağlantı kubbesi düzenleri.
B    ACD aracın tavanında, karşı parça altyapıda.
C    ACD aracın altında, karşı parça zeminde/altyapıda.
D  Altyapıdaki ACD’nin aracın yanına veya tavanına bağlanması ya da araç yanındaki/tavanındaki ACD’nin altyapıya bağlanması.

Bu çeşitlilik, bir çözümün kapsama girip girmediğinin yalnızca bağlantı noktasının araç üzerindeki konumuna bakılarak belirlenemeyeceğini gösterir.

IEC 61851-23-1 ile ilişkisi

IEC 61851-23-1:2026, otomatik bağlantı cihazıyla kullanılan DA elektrikli araç besleme donanımına ilişkin sistem bağlamını sağlar. IEC 63407:2026 ise bu sistemlerde kullanılan, kapsamındaki otomatik bağlayıcının fiziksel elektriksel  bağlantısına odaklanır. İki belge birbirinin yerine geçmez; proje değerlendirmesinde birlikte okunmalıdır.

Özellikle şarj modu 4, D veya E durumu, izole iletken şarj devreleri ve seçilen Ek A–D bağlantı düzeni birlikte doğrulanmalıdır. IEC 63407’ye uygun bir temas düzeni seçilmiş olması, şarj sisteminin diğer gereklerinin kendiliğinden karşılandığı anlamına gelmez.

Hangi otomatik şarj çözümleriyle karıştırılmamalı?

Bir IEC 62196-3 veya IEC TS 63379 araç konnektörünün robot kol gibi otomatik bir mekanizmayla hareket ettirilmesi, tek başına IEC 63407 kapsamındaki otomatik bağlayıcı düzeni değildir. Standart bu çözümleri açıkça kapsam dışında bırakır. IEC TS 61851-26’da tanımlanan ACD sistemleri de IEC 63407 kapsamına girmez.

Burada önemli bir ayrım vardır: IEC 63407’nin Ek C’si, aracın altına yerleştirilmiş bir ACD ile zemindeki karşı parçayı açıkça kapsar. Bu nedenle “araç altındaki bütün otomatik bağlantılar IEC 63407 kapsamı dışındadır” denemez. Ek C’deki bağlayıcı ile IEC TS 61851-26’da tanımlanan sistemin kapsamı, yalnızca fiziksel konumları üzerinden eşitlenmemelidir; bağlantı mimarisi ve uygulanacak standard belirleyicidir.

Proje ve teknik şartnamede ne değişmeli?

Teknik şartnamede yalnızca “otomatik DA şarj bağlantısı” yazılması yeterli değildir. En azından şu hususlar belirlenmelidir:

•    Bağlantının IEC 63407 Ek A, B, C veya D düzenlerinden hangisine karşılık geldiği;
•    ACD ile karşı parçanın araç ve altyapı üzerindeki konumları;
•    IEC 61851-23-1:2026’ya göre uygulanacak D veya E durumu;
•    Güç, koruyucu iletken, sinyal ve kontrol temaslarına ilişkin tasarım ve doğrulama sorumlulukları;
•    Mekanik yaklaşma ve konumlandırma koşulları, tehlikeli gerilimli bölümlere karşı koruma, temas sıralaması ve ilgili deneyler;
•    Araç üreticisi, bağlayıcı üreticisi ve şarj altyapısı sağlayıcısı arasındaki arabirim  ve kabul sorumlulukları.

Standardın bölüm başlıkları elektriksel, güvenlik, mekanik ve çevresel gereklerle deney ve dokümantasyonu ayrı ayrı ele alır. Ancak ekli bilgi belgesi, tam standardın sayısal sınırlarını ve bütün deney yöntemlerini sunmaz. Şartnameye veya kabul tutanağına yazılacak kesin değerler IEC 63407:2026’nın tam metnindeki ilgili maddeden doğrulanmalıdır.

Çift yönlü enerji aktarımı konusunda önemli sınır

IEC 63407’nin kapsam açıklaması, otomatik bağlayıcının fiziksel arabirimi  ve belirtilen şarj sistemlerindeki kullanımını tanımlar. Bu açıklamadan, bir bağlayıcının tek başına çift yönlü enerji aktarımına veya şebekeye geri beslemeye uygun olduğu sonucu çıkarılamaz. Böyle bir uygulama öngörülüyorsa araç, güç elektroniği, kontrol, koruma ve ilgili sistem gerekleri ayrıca doğrulanmalıdır. Fiziksel temas uyumluluğu, sistem işlevinin tamamı için uygunluk beyanı değildir.

IEC 63407:2026'nın Uygulama Alanları

Elektrikli Otobüslerde DC Pantograflı Şarj Uygulamaları
Elektrikli otobüslerin özellikle şehir içi toplu taşımada kullanılması, yüksek güçlü ve otomatik doğru akım (DC) şarj sistemlerinin önemini artırmıştır. Otobüslerin güzergâh sonlarında, terminallerde veya depolarda kısa süre içerisinde şarj edilebilmesi için pantograflı otomatik bağlantı sistemleri kullanılmaktadır.

IEC 63407:2026, elektrikli otobüslerde kullanılan uygun tipteki otomatik şarj bağlantılarının elektriksel bağlantı arabirimini de kapsamaktadır.

Bu sistemlerde otomatik bağlantı cihazı (ACD) ile karşı parçası birleşerek elektrik enerjisinin aktarılmasını sağlayan fiziksel temas düzenini oluşturur.

1. Elektrikli Otobüslerde Pantograflı Bağlantı Tipleri

Elektrikli otobüslerde başlıca iki pantograflı otomatik bağlantı düzeni bulunmaktadır:

a) Şarj altyapısına monte edilen pantograf (Pantograph-down)
•    Otobüsün tavanında sabit elektriksel temas elemanları bulunur.
•    Şarj istasyonundaki pantograf aşağı doğru hareket eder.
•    Pantograf, otobüs tavanındaki karşı parça ile temas ederek elektriksel bağlantıyı oluşturur.
•    IEC 63407:2026 Ek A'da bu bağlantı düzeni ele alınmaktadır.

b) Otobüs tavanına monte edilen pantograf (Pantograph-up)

•    Hareketli pantograf otobüsün tavanında bulunur.
•    Otobüs şarj noktasına geldiğinde pantograf yukarı doğru hareket eder.
•    Pantograf, şarj altyapısındaki sabit karşı parça ile temas eder.
•    Bu düzenin IEC 63407 kapsamındaki uygunluğu, ilgili ekin teknik gerekliliklerine göre değerlendirilir.
 

2. IEC 63407:2026 Kapsamındaki Teknik Gereklilikler

Standart, ilgili eklerinde tanımlanan otomatik bağlantı düzenleri için aşağıdaki konuları ele almaktadır:

•    Elektriksel temasların güvenliği ve akım taşıma kapasitesi.
•    Elektriksel bağlantının oluşturulması ve ayrılması.
•    Mekanik hareket ve konumlandırma toleransları.
•    Elektriksel ve mekanik dayanım.
•    Çevresel koşullar ve test gereklilikleri.

IEC 63407:2026, 1.500 V DC'ye kadar anma işletme gerilimine sahip, IEC 61851-23-1 kapsamındaki yüksek güçlü DC şarj sistemlerinde kullanılan belirli otomatik bağlantı düzenlerine uygulanmaktadır.

3. İlgili Standartlarla İlişkisi
IEC 63407:2026, otomatik bağlantı cihazı ile karşı parçası arasındaki elektriksel bağlantı arabirimine odaklanırken, IEC 61851-23-1:2026 otomatik bağlantı cihazı kullanan DC şarj besleme donanımının gerekliliklerini düzenlemektedir.

Dolayısıyla bu iki standart birbirini tamamlamaktadır.

4. Uygulama Örneği

Bir elektrikli şehir içi otobüsü, güzergâhının son durağındaki pantograflı DC şarj istasyonuna geldiğinde uygun konumda durur. Otomatik bağlantı cihazı hareket ederek karşı parçasıyla birleşir. Kontrol ve güvenlik koşullarının sağlanmasının ardından DC enerji aktarımı başlatılır.

Şarj tamamlandığında veya şarjın sonlandırılması istendiğinde enerji aktarımı güvenli biçimde durdurulur ve otomatik bağlantı ayrılır.
 

Önemli teknik açıklama: Her pantograflı şarj sistemi IEC 63407:2026 kapsamında değildir. Standardın uygulanabilmesi için kullanılan otomatik bağlantı düzeninin Ek A, Ek B, Ek C veya Ek D'de tanımlanan tiplerden biri olması ve ilgili gereklilikleri karşılaması gerekir.

Türkiye’deki uygulama 

IEC standardının yayımlanması, aynı metnin henüz Türkiye’de belirli bir TS/TS EN standardı olarak benimsendiği veya bir mevzuatla zorunlu kılındığı anlamına gelmez. Proje şartnamesinde IEC 63407:2026’ya atıf yapılabilir.  

IEC 63407 standardı CENELEC’te  EN IEC 63407 olarak onay aşamasındadır.  25.11.2026 tarihinde onaylanması
ve  27.11.2026 tarihinde de  ulusal standart kuruluşlarının erişimine sunulması/dağıtılması planlanmıştır. 

Sonuç

IEC 63407:2026, yüksek güçlü otomatik DA şarj bağlantısında ACD ile karşı parçası arasındaki elektriksel bağlantı arabirimine ilişkin güvenlik, işlev ve deney çerçevesini belirler.

Uygulamadaki ilk adım, çözümün gerçekten standardın Ek A–D kapsamındaki bağlayıcı mimarilerinden biri olup olmadığını belirlemektir. Ardından ilgili ek, IEC 61851-23-1’in sistem gerekleri ve proje kabul koşulları birlikte değerlendirilmelidir.

Özellikle araç altı bağlantılarda kapsam değerlendirmesi özen ister: Ek C kapsam içindedir; IEC TS 61851-26’da tanımlanan sistemler ise kapsam dışındadır. Bu ayrım, yanlış standart atfını ve buna bağlı hatalı ürün, deney veya kabul şartlarını önlemek açısından önemlidir.

Kaynak:

IEC 63407:2026 bilgi belgesi; Giriş, Madde 1 «Kapsam» ve normatif Ek A–D başlıkları. Kesin tasarım ve deney gerekleri için standardın tam metni esas alınmalıdır.

Makale Görsel açıklaması: Elektrikli şehir içi otobüsün pantograf aracılığıyla otomatik DC şarj bağlantısı oluşturması. Yapay zekâ ile hazırlanmış temsili görsel.