Ülkemizdeki Elektrik Tesisleri, Tesisatları ile İlgili Yönetmeliklerdeki Gelişmeler 
Bölüm-3
(Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği, Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri   Yönetmeliği)

Rana Tülay Kanıt, Sabri Günaydın
 

Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği 

 

[Yayım Tarihi: 12  Ekim 2025]
Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği ile ilgili çalışmalar 26 yıl EMO Bursa Şubesinde başlamıştır. Yapılan çalışmalar sonrasında oluşturulan yönetmelik taslağı tüm meslektaşlarımızın görüşlerine gönderilmiştir. Daha sonra tüm görüşlerin değerlendirilmesi amacıyla konunun uzmanlarının katıldığı tam günlük bir toplantı EMO Bursa tarafından düzenlenmiştir. Biz bu toplantıya 59 madde görüş ile değerli ağabeyimiz rahmetli Elektrik Yüksek Mühendisi İsa İlisu, Prof. Dr. Adnan Kaypmaz ile beraberce katılarak görüşlerimizi sunmuştuk.  Bu toplantıda gelen  tüm görüşler, teknik tartışmalar sonucu değerlendirilerek Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına gönderilmiştir. Bu çalışmalarda ve toplantılarda çok emeği olan EMO  Bursa ŞUBE Müdürü değerli meslektaşımız Sn. Mehmet Şen’i rahmetle anıyoruz. 

Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği 21 Ağustos 2001 tarihinde 24500 sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe sokulmuştur.

Bu tarihten gümümüze o tarihlerde kaynak olarak yararlanılan standartlar bir çok kez güncellenmiş, yürürlükten kaldırılarak yeni standartlar yayınlanmıştır. 
 
♦ HD 637 S1:1999     1 kv a.a'yı aşan güç tesisleri  
Bu standart 2010 yılında iptal edilmiş olup,  EN  50522:2010, EN 61936-1:2010 

 ♦ EN 50522:2010 1 kv a.a'yı aşan güç tesislerinin topraklaması 
  Bu standart 2022 yılında güncellenmiş ve 2024 yılında A1 eki yapılmıştır. 
 
♦ EN 61936-1: 2010      1 kv a.a'yı aşan güç tesisleri-Bölüm 1: Genel kurallar
Bu standart ile ilgili 2011, 2012, 2013 yılında düzeltmeler ve 2014 yılında A1 eki   yayınlanmıştır. 
2021 yılında standart EN IEC 61936-1:20211 kV a.a.  ve 1,5 kV d.a. 'yı aşan güç kurulumları - Bölüm 1: a.a.   olarak güncellenmiştir. 2025 yılında da güncelleme çalışması yapılmış olup, son taslak onay aşamasındadır. 

♦ 2023 yılında EN IEC 61936-2   1 kV a.a. ve 1,5 kV d.a.'yı aşan güç tesisleri - Bölüm 2: d.a. standardı yayınlamıştır. 
♦ 2001 yılında  EN 50341-1   45 kv a.a'yı geçen havai elektrik hatları-Bölüm 1:Genel kurallar; Ortak özellikler  standardı yayınlamıştır. 2006 yılında düzeltme ve 2009 yılında A1  eki yayınlanmıştır. 2012 yılında standart “EN 50341-1:2012 1 kV a.a. ‘yı geçen  havai elektrik hatları - Bölüm 1: Genel gereksinimler - Ortak özellikler “ olarak güncellenmiştir.

♦ 2001 yılında  “EN 50341-2   45 kv a.a'yı geçen havai elektrik hatları-Bölüm 2:Ulusal zorunlu yönlerin dizini” , “EN 50341-3:2001   45 kV'u a.a. yı geçen havai elektrik hatları - Bölüm 3: Ulusal Normatif Yönler Kümesi”  standartları  yayınlamıştır. 2012 yılında bu standartlar yürürlükten kaldırılmış ve yerine “EN  50341-1:2012   1 kV a.a. ‘yı geçen  havai elektrik hatları - Bölüm 1: Genel gereksinimler - Ortak özellikler” standardı  geçmiştir. Daha sonraki yıllarda tüm ülkeler ulusal zorunlu yönleri EN 50341-1:2012’ye dayalı   olarak EN  50341-2-1 den EN 50341-2-25’e   standartları olarak yayınlamışlar ve halende yayınlamaya devam etmektedirler. (Örneğin  “1 kV a.a. ‘yı aşan havai elektrik hatları - Bölüm 2-4: ALMANYA için Ulusal Normatif Yönler) TSE ve Enerji Tabii Kaynaklar Bakanlığımız tarafından bugüne kadar  EN 50341-1:2012’ye dayalı  standart çalışması yapılmamıştır. 

Üzülerek belirtmek isteriz ki bugüne kadar “Elektrik Tesisleri Topraklamalar Yönetmeliği”  ile ilgili aradan geçen 24 yıla rağmen hiçbir çalışma yapılmamıştır.

Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği

Sekiz yıl süren çalışmalar sonrasında, o tarihlerdeki güncel standartlar doğrultusunda Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri  Yönetmeliği 30 Kasım 2000 tarihinde 24246 sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe sokulmuştur. ’Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği’’ nin 35. maddesi ,iki yıllık geçiş ve uyum süresini takiben 30 Kasım 2002 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiştir. Yönetmeliğin 35’inci  maddesinin(i) bendi ‘’Yönetmelik değişikliğinin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıllık geçiş sürecini müteakip en fazla işletme gerilimi 36 kV ‘a kadar (36 kV dahil) olan , yeni yapılacak yüksek gerilim tesislerinde , ilgili standarda uygun bu standartta öngörülen tüm tip deneyleri yapılmış , “metal mahfazalı tip  hücreler / anahtarlama ve kumanda tesisleri” kullanılacaktır’’ şeklinde idi. 

Bu konuda EMO Istanbul şubemizde  2002 yılında konunun uzmanlarının, üreticilerin de katıldığı yoğun teknik tartışmaların yaşandığı toplantılara  değerli meslektaşım, ağabeyim Doç. Dr. Tuncay Çaylı ile beraberce katılmıştık. Bu toplantılarda alınan kararlar sonrasında Metal Mahfazalı Hücrelerin “tip  testlerinin” Türkiye ‘de yapılabilmesi için daha önce yapılan çalışmaların  hızlı bir şekilde sonuçlandırmak üzere gerekli ilişkilerin kurulması ve bu amaçla TUBİTAK Ulusal Metroloji Enstitüsü’nün (UME)  akredite test laboratuvarı çalışmalarına destek olunması gerektiği belirtilmiştir. Bu konuda ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından talepte bulunulmuş idi. 

Ülkemizde tip  testlerin yurt dışında yapılarak ülkemiz kaynaklarının yurt dışına aktarılmasına  neden olan  ve   Türkiye’de elektroteknik sanayimizin hızlı gelişmesine destek olacak ülkemiz elektroteknik sektörünün tüm tip  testlerinin yapılabileceği uluslararası akredite bir Yüksek Güç ve Yüksek Gerilim  Deney   Laboratuvarı çalışmaları, ilgili çalışma gruplarına katılım sağladığımız    2007 yılında Dokuzuncu (2007-2013), 2022 yılında On ikinci(2024-2028) kalkınma planı  toplantılarında karar altına alınmıştı. 

Ne yazık ki  ülkemiz elektroteknik sektörünün tüm tip  testlerinin yapılabileceği bu laboratuvarın kurulması 23 yıldır sonuçlanmamıştır. 


2000 yılında yayınlanan Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliğin de  2007, 2015, 2018, 2020, 2023 yıllarında yapılan tüm değişiklere rağmen mevcut yönetmelik güncel teknolojik gelişmeler ve güncel standartlar doğrultusunda değildir. Ayrıca Mevcut yönetmelikte yürürlükten kaldırılmış Türk Standartları(TS) da bulunmaktadır. 

Üzülerek belirtmek isteriz ki “Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği”  ile ilgili aradan geçen 25 yıla rağmen güncel  standartlar  doğrultusunda çalışma yapılmamıştır.

 

Yönetmelik Çalışmaları ile İlgili Görüş ve Önerilerimiz 
 

Bilindiği gibi standartlar en azından uyulması gereken   can ve mal güvenliği(yangın güvenliği) ile ilgili  temel kurallardır. 

TS(Türk Standartları), EN, EN IEC, HD (CEN/Avrupa Standardizasyon Komitesi CENELEC/Elektroteknik Standardizasyon İçin Avrupa Komitesi), IEC (Uluslararası Elektroteknik Komisyonu) standartlarını esas alarak; ülkemizdeki  Elektrik Mühendisliği çalışmalarının Avrupa’daki  ve uluslararası IEC  standartlarına en hızlı şekilde uyum sağlanmalıdır.

Çok uzun yıllar elektrik tesisat tasarım ve uygulamasında çalışmış olan(46-50 yıl) , geçmişteki bir çok yönetmelik çalışmalarının önderlerinden  olan ve bu çalışmaların içinde bulunarak,  gerçekleştiren kişiler olarak bizce  yapılması gerekenler aşağıdadır. 

a) Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği’nin 1 kV altındaki tesisler bilindiği gibi HD, IEC 60364-5-54 ve ilgili HD, IEC 60364  standartları ve Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği kapsamındadır. 1 kV  altındaki tesisler bu nedenle Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği kapsamından çıkarılmalıdır.

Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği’nin ismi 1 kV Üzerindeki  Tesislerde Topraklama Yönetmeliği olarak değiştirilmeli yada Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği kapsamına alınmalıdır. Bu çalışmalar güncel standart atıfları yapılarak gerçekleştirilmelidir. 

b)    “Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği “ nin adı  1 kV Üzerindeki Tesisler olarak değiştirilerek,  ilgili güncel standart atıfları ve bu standartlar doğrultusunda yeni bir yönetmelik düzenlenmelidir.