Karikatürlerle Felsefe Bölüm-24
Thomas More'un Yargılanması ve İdamı
(Antoine Caron 1591)


Hazırlayan ve Derleyen: Erdemir Toykan 
 

[Yayım Tarihi: 23 Ekim 2025] 


Bu hafta KF22’de sözü geçen Thomes More hakkında Antoine Caron’un bir tablosu ile anlatmak istedim.

1516 - Thomas More "Utopia" eserini yayınlıyor. Birçok dile çevriliyor.

Thomas More İngiliz devlet adamı, hukukçu, filozof, Rönesans dönemi hümanist yazardır.

Thomas More 1516'da yazdığı "Ütopya" başlıklı eserinde, hayalî bir adada kurguladığı bir ülkenin siyasi sistemini, "ideal" olarak tarif eder.

1518- İngiltere Kralı 8. Henry, sarayda görev almak istemeyen More'u ısrarla çağırıyor ve özel danışmanı yapıyor.

1521- More, Şövalye yani "Sir" unvanı alıyor.

1532- 8. Henry, Anne Boleyn ile evlenmek için Katherina'dan boşanmak istiyor. Papa, evliliği bozmaya yanaşınca, Kral Papayı hiçe sayıp Katolik topluluktan ayrılıyor, kendisini İngiliz Kilisesinin başı ilan ediyor.
 

8.Henry, Anne Boleyn

1534- 8. Henry, ünlü kişilerin çıkardığı yasaya boğun eğeceklerine istiyor. More kabul etmeyince bir bahaneyle tutuklanıp Londra Kulesi'ne gönderiliyor. (Bir söylentiye göre Kral, gizlice Londra Kulesi'ne gelip onu kandırmak için elinden geleni yapmış, More ise bu andı içmenin vicdanına aykırı olduğunu açıklamış)

1535- 1 Temmuz da More'un yargılanması yapılıyor. Pişman olup düşüncesini değiştirirse bağışlanacağı bildiriliyor. More'un sözü " Suç, düşüncesini başkalarına yaymak ile olur. Oysa ben sustum sadece. Böyle sustum diye hiçbir yasa beni adalete göre, haklı olarak cezalandıramaz."

1535- 6 Temmuz sabahı More kafası kesilerek idam ediliyor. Ölümü iç rahatlığı ile, hatta garip bir sevinçle karşılıyor. "Kellesi uçmakla insanın başına felaket gelmez" dediğini çağdaşı tarihçileri yazıyor. İdama şölene gider gibi, özene bezene giyinerek gidiyor ve cellada bir altın hediye ediyor. İdam sehpasının sarsıldığını görünce yanındakilerle alay ederek "Rica ederim, siz beni sağ salim şuraya çıkarın hele, inerken durumu nasıl olsa idare ederim" diyor. Gözlerini celladını bağlamasına razı olmayarak bu işi kendi yapmış. Son sözü bile bir şaka olmuş: Başını kütüğün üstüne koyduğu zaman sakalını dikkatle bir yana çekmiş: " Ne de olsa sakalım vatana ihanet etmedi, o da idam edilmesin" demiş.
 

Bazı filozofların Utopia konulu eserleri  klasikler arasına girmiştir.

Thomas More                 Utopia
 Francis   Bacon               Atlantis
Tommaso Campanella  Güneş Ülkesi

Ütopyalar, bugün gerçekleşmesi imkânsız toplum tasarımlarıdır. Köken olarak Yunanca "yok/olmayan" anlamındaki ou, "mükemmel olan" anlamındaki eu ve "yer/toprak/ülke" anlamındaki topos sözcüklerinden türemiştir. Kullanımı Thomas More'un 1516'da yazdığı De Optimo Reipublicae Statu deque Nova Insula Utopia veya kısaca Utopia isimli kitabıyla yaygınlaşmıştır.

Ütopyalar üzerine görüşler iki biçimde ortaya çıkmıştır. Bir kısmı özendirici, istenen nitelikte, diğer bir kısmı ise korkutucu, ürkütücü ütopyalardır.

Ütopya olumlu tasarımdır. Mükemmel ama kurgusal değildir. More'un ütopyası birçok açıdan Platon'un Devlet'ine dayanır. Sefiller ve fakirler toplumdan ayıklanır. Çok az yasa vardır ve avukat yoktur, çok az savaş vardır. Toplum bütün dinlere hoşgörülüdür. Bazı okuyucular bu hayali topluma sıcak bakmazken, bazıları millet için gerçekçi bir plan olarak görmüştür. Bazıları da More'un ütopyasını bir ideal toplum arayışından çok İngiliz toplumu için bir taşlama olarak algılamıştır.

ET notu: Dikkatimi çeken bu eserlerde ve Platon’un ‘’Devlet ‘’ adlı eserinde üst sınıf için çalışma zorunluluğu olan diğer sınıf köleler ve işçiler oluşudur. 

Distopya olumsuz ütopyadır. Totaliter ve baskıcı toplumları ifade eder. 

Okunması gereken Distopik kitaplar

1. Demir Ökçe - Jack London
2. Biz - Yevgeni Zamyatin
3. Dava - Franz Kafka
4. Cesur Yeni Dünya - Aldous Huxley
5. Swastika Geceleri - Katharine Burdakin
6. 1984 - George Orwell
7. Otomatik Piyano - Kurt Vonnegut Jr
8. Fahrenheit 451 - Ray Bradburry
9. Hayatta Kalma Güncesi - Doris Lessing
10. Otomatik Portakal - Anthony Burgess
11. Beni Asla Bırakma - Kazuo Ishiguro
12. Açlık Oyunları / Ateşi Yakalamak / Alaycı Kuş - Suzanne Collins
13. Uyandığında - Hillary Jordan

Referans : Ütopya ve Disopya ile ilgiil resim, metin Vikipedi’den alınmıştır.