AKTİF ve BENZERİ  PARATONER!  STANDART?


Nur Güleç, Sabri Günaydın
 

► Yıldırımdan korunma ile ilgili   Standartlar  2008 yılında ETP Portalımızda  aşağıdaki yazı dizimizde  yayınlanmış, daha sonra bu yazı dizimiz  2012, 2015 yıllarında  güncellenmişti.

Yıldırımdan Korunma Güncel Standartlar EN, IEC 62305 Yazı Dizisi-1

Yıldırımdan Korunma Güncel Standartlar EN, IEC 62305 Yazı Dizisi-2

Yıldırımdan Korunma Güncel Standartlar EN, IEC 62305 Yazı Dizisi-3


♦Geçmişte  ETP Portalımızda yayınladığımız  yukarıdaki yazı dizisinin   sonuç ve öneriler bölümü aşağıdadır.. 

Sonuç ve Öneriler 

Son on yılda, geleneksel LPS, tüm dünyadan yıldırımdan korunma uzmanları tarafından gerçekleştirilen çalışmalarda onaylandı.

Öte yandan, benzer çalışmalar geleneksel olmayan LPS’yi güvenilmez kıldı ve bu onların çeşitli bilimsel kuruluş ve standart kurumlarınca reddedilmelerine yol açtı. 2005’te Uluslararası Yıldırımdan Korunma Konferansı (ICLP) geleneksel olmayan LPS’nin son kullanıcılar için bir tehlike içerdiğini belirten bir uyarı yayınladı. Ancak, geleneksel olmayan LPS satışı yapan yerel bayilerin ve bu, LPS’yi savunanların bu faaliyetlerinden vazgeçmelerini sağlayamadı ve tehlikeli ürünlerini halka pazarlamaya devam ettiler ve hatta yenisini icat ettiler.

Amerika’da NFPA tarafından, mahkemelerce birçok kez bilimsel olmadığı için reddedildi.
2004’ten beri, geleneksel olmayan LPS’nin ardındaki hipotezleri destekleyecek yeni bir kanıt sunulamadı.

Konu ile ilgili IEC/CENELEC TC 81 çalışma grubuna Elektrik Mühendisleri Odası olarak aşağıdaki e-mail ile “aktif ve benzeri diğer paratonerler”  ile ilgili soru sorulmuş ve aşağıdaki cevap alınmıştır.

Gönderen: "Bosisio Giuseppe"
Tarih: 10 Oca 2012 16:52
Konu: I: CENELEC /TC 81X
Alıcı: "emo@emo.org.tr"
Cc: "Quesiti"
Dear sirs,
we are sorry for the delay of our answer and we wish inform you that IEC and EN Standards 62305, concerning the protection against lightning does not consider ESE or other charge dissipation arrays.
Kind regards
Giuseppe Bosisio
CEI - Comitato Elettrotecnico Italiano
Direzione Tecnica
Coordinamento Comitati Tecnici
Giuseppe Bosisio
bosisio@ceiweb.it
tel.  +39 02 21006.264
fax  +39 02 21006.210

A: DirezioneCEI
Oggetto: CENELEC /TC 81X
This email has been generated from IEC website
Mail sent by Chamber of Electrical Engineers of Turkey.

Dear Sir,
Do EN,IEC 62305 standards include some other types of protection like ESE and charge dissipation array?
Sincerely,
Chamber of Electrical Engineers of Turkey TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası Ihlamur Sok. No:10 Kızılay ANKARA Tel: 0090312 425 3272 Fax: 0090312 417 3818

IEC/CENELEC  TC 81  komisyonunun  cevabında görüldüğü gibi “aktif ve benzeri diğer paratonerler”  dikkate dahi alınmamaktadır.

Bütün yıldırımdan korunma kod ve standartları sürekli değişime açık dokümanlardır. Yıldırımdan korunmaya yönelik yeni ve doğrulanabilir bilgiler anlaşılır hale geldikçe, ulusal ve uluslararası standardlarda değişiklikler yapılacaktır.

EN 62305 standartları Türk Standartları Enstitümüz tarafından da, yürürlükten kaldırılmış olan IEC 61024 serisi Standardlar, ENV 61024 taslak standartları esas alınarak hazırlanmış olan TS 622 standardı iptal edilerek 2006 yılında İngilizce, 2007 yılında Türkçe olarak yayınlanmış ve yürürlüğe sokulmuştur.

TS EN 62305 standartları kapsamında aktif paratoner ve tesisatı bulunmamaktadır. Bu nedenle ilgili maddelerin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Elektrik Tesisatı Teknik şartnamesinden çıkarılması gerekir.

Genel Teknik Şartnamenin yedinci bölümündeki gereken değişikliklerin, öncelikle can ve mal güvenliği göz önüne alınarak hazırlanmış güncel standartlara ve teknolojik gelişmelere uygun olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığımız tarafından en kısa zamanda yapılması dileğiyle…

► ETP çalışmalarımız kapsamında, Çevre,Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığımızın  Yıldırımdan Korunma Tesisatı Genel Teknik Şartnamesi   ile ilgili olarak konusunda  değerli  arkadaşlarımızla “Elektrik Tesisat Portalı Yıldırımdan Korunma Tesisatı  Çalışma Grubu”   oluşturulmuş ve ETP Çalışma grubumuzun o tarihlerdeki güncel standartlar doğrultusunda    gerçekleştirdiği çalışmalar sonucunda    "Yıldırımdan Korunma Tesisatı  Teknik Şartname"   taslak  önerimiz  2018 yılında  bakanlığımıza gönderilmişti.

2019 yılında Bakanlığımız Yüksek Fen Kurulu  şartname taslağını oluşturarak "Yıldırımdan Korunma Tesisatı Genel Teknik Şartnamesi " olarak sektöre görüşiçin göndermiş ve görüşler alınmıştı. Şartname  henüz bakanlığımızca yayınlanmamıştır.

►Türk Standartları Enstitümüz Teknik Kurulumuz  30.09.2019 tarihinde yaptığı toplantıda yeni ve adapte 748 standart arasından  sadece bir standardı “TS 201812257 Yıldırımdan Korunma – Aktif Paratoner Sistemleri “kabul etmemiştir.


► Yıldırımdan korunma ile ilgili IEC 62305 Standartları son olarak   2024 yılında güncellenmiştir. 

•Yine 2024 yılında Yıldırım koruma sistemi bileşenleri (LPSC) - Bölüm 7: Topraklama güçlendirici bileşikler için kurallar standardı 28.06.2024 tarihinde güncellendi ve Türk Standartları Enstitümüz tarafından da yayınlanarak yürürlüğe sokulmuştur. 


►Günümüzde Uluslarası Elektroteknik Komiyonu (IEC) tarafından  herhangi bir avantaj sağlamadığı laboratuvar deneyleriylede kanıtlandığı için  dikkate alınmayan,  standart dışı olan;   aktif ve diğer benzeri paratonerlerin  halen kullanılması ve pazarlanması   çok düşündürücüdür. 

Bu konuda 2025 Eylül ayında konu ile ilgili IEC TC 81 çalışma grubu başkanına  “IEC 62305 standartları, yıldırımdan korunmada "ESE (erken akım yayılımı) vb." hava terminallerini dikkate almamaktadır. IEC TC 81 Çalışma Grubu kapsamında bu konularda bir çalışma yapılması planlanıyor mu?”   sorusu bir kez daha sorulmuştur.

Dear Sir, 

IEC 62305 standards do not consider "ESE (early streamer emission), etc." air terminals for lightning protection. Is there any plan to conduct a study on these issues within the scope of the IEC TC 81 Working Group?

Sincerely, 

Sabri Gunaydin 
Electrical Engineer

IEC TC 81 Çalışma grubu başkanı aşağıdaki cevap gönderilmiştir. 

Dear Sabri Gunaydin,

Thank you for your question.

From the IEC TC81 point-of-view, the situation is cristal clear: 

There is no specific IEC standard regulating “active lightning arresters” (in particular: early streamer emission – ESE).  

Part 1 of the IEC 62305 series states in the Introduction: 
„Protection measures considered in IEC 62305 have been proved to be effective in risk reduction.“ 
This indicates that – from IEC point-of-view – generally other measures than described therein have not proven their efficiency. This is valid – from IEC point-of-view – for any „non-conventional“ technology or devices.   
 
IEC 62305-3 states clearly in clause 5.2.1:
„For all types of air terminals only the real physical dimensions of the metal air-termination systems shall be used for the determination of the volume protected.“ 
Due to the fact that the usual as „non conventional devices“ understood “early streamer emissions” solutions are rods, not meshes, IEC 62305-3 provides two methods for determining the volume protected: (1) rolling sphere method and (2) protective angle method. With that, the determined volume protected given by any „non-conventional“ air-termination device has to correspond to one of the two methods mentioned above. Of course, the „non-conventional“ air-termination device is treated as a purely metal device with the same physical dimensions.

Taking into account the above, ESE solutions from the IEC point-of-view have no advantage compared to simple rods having the same physical dimensions (i.e. Franklin rods). There is no intention inside TC81 for any formulation of an IEC standard on the subject of ESE solutions. This is valid also for the future, since the edition 3 of the standard series IEC 62305 is just published in 2024. And regarding ESE solutions there is no change in the IEC point-of-view.


Best regards
Alexander Kern
Chairman IEC TC81

Sayın Sabri Günaydın,

Sorunuz için teşekkür ederiz.

IEC TC81'in bakış açısından durum çok açıktır: 

“Aktif yıldırım önleyiciler”i (özellikle erken akım emisyonu – ESE) düzenleyen özel bir IEC standardı bulunmamaktadır.  

IEC 62305 serisinin 1. bölümünün Giriş kısmında şöyle belirtilmektedir: 
“IEC 62305'te ele alınan koruma önlemlerinin risk azaltmada etkili olduğu kanıtlanmıştır.” 
Bu, IEC açısından, burada açıklanan önlemler dışındaki diğer önlemlerin etkinliğinin kanıtlanmamış olduğunu göstermektedir. Bu, IEC açısından, “geleneksel olmayan” tüm teknolojiler veya cihazlar için geçerlidir.   
 
IEC 62305-3, 5.2.1 maddesinde açıkça şunu belirtmektedir:

„Tüm hava terminali türleri için, korunan hacmin belirlenmesi için yalnızca metal hava sonlandırma sistemlerinin gerçek fiziksel boyutları kullanılmalıdır.“ 

“Geleneksel olmayan cihazlar” olarak bilinen “erken akım emisyonları” çözümlerinin genellikle ağlar değil çubuklar olması nedeniyle, IEC 62305-3 korunan hacmin belirlenmesi için iki yöntem sunmaktadır: (1) yuvarlanan küre yöntemi ve (2) koruma açısı yöntemi. Bununla birlikte, herhangi bir “geleneksel olmayan” hava sonlandırma cihazı tarafından belirlenen korunan hacim, yukarıda belirtilen iki yöntemden birine karşılık gelmelidir. Tabii ki, “geleneksel olmayan” hava sonlandırma cihazı, aynı fiziksel boyutlara sahip tamamen metal bir cihaz olarak değerlendirilir.

Yukarıdakileri dikkate alarak, IEC açısından ESE çözümleri, aynı fiziksel boyutlara sahip basit çubuklara (yani Franklin çubukları) kıyasla hiçbir avantaja sahip değildir. TC81 içinde ESE çözümleri konusunda bir IEC standardı oluşturma niyeti yoktur. Standart serisi IEC 62305'in 2024 yılında yayınlanan 3. baskısında görüldüğü  gibi bu durum gelecekte de geçerli olacaktır. ESE çözümleri konusunda IEC açısından herhangi bir değişiklik yoktur.


Saygılarımla
Alexander Kern
IEC TC81 Başkanı


Verilen cevap geçmiş yıllarda da olduğu gibi çok açık ve net olup;ESE çözümleri konusunda "IEC açısından herhangi bir değişiklik olmadığını “  açıkça belirtilmektedir. Uluslarası Elektroteknik Komisyonu(IEC)  ilgili çalışma grubu TC81 içinde ESE çözümlerini  yapılan laboratuvar deneyleri sonrasında  basit bir yaklama ucundan farklı olmadığı için bu konuda   bir IEC standardı oluşturma niyeti yoktur ve  Standart serisi IEC 62305'in 3. baskısı 2024 yılında yayınlanan güncel baskısında  da görüleceği üzere   bu durum gelecekte de geçerli olacaktır.

Bu cevap doğrultusunda ilgili yönetmeliklerin  ve şartnamelerin IEC 62305 standart atıflarının yapılarak olabilecek en kısa zamanda güncellenmesini ülkemiz ve sektörümüz yararına önemle hatırlatırız. 

Önümüzdeki günlerde 2024 yılındaki standart güncellemelerini kapsayan bir yazı dizisini ETP portalımızda yayınlayacağız.